joomla
free templates joomla

ҶАШНИ САДА– АРЗИШИ ТАЪРИХИИ МАРДУМИ ТОҶИК

 

Азизхонова Рухшона – сардори Раёсати магистратура, аспирантура ва доктарантураи PhD-и АМИТ

   Ба шарофати маҳз Истиқлолият ҷашни Сада дубора эҳё гардида, шукӯҳи бостониии ин ҷашни миллӣ  сол то сол барқарор гардида истодааст. Сада яке аз ҷашнҳои қадимаи  халқиятҳои ориёинажод ба шумор меравад, ки рӯзи 10-уми моҳи Баҳмани солшумории шамсӣ таҷлил мегардид, ки мутобқи солшумории милодӣ ба поёни шаби 30-юм ва оғози рӯзи 31 – уми январ рост меояд. Метавон гуфт, ки Сада пас аз 40 шабонарӯзи омадани Шаби Ялдо ё худ пас аз гузаштани чиллаи калони зимистон фаро расида, чун гиромидошти ойини оташпарастӣ ва бузургдошти Меҳр истиқбол гирифта мешуд.                                                     

     Дар бораи пайдоиши ҷашни Сада назарҳо гуногун мебошанд. Баъзе муҳаққиқон ва донишмандон онро ҷашни замони ориёӣ мепиндоранд ва иддаи дигар онро ҷашни пеш аз даврони ориёиҳо медонанд. Вале ба ҳар сурат пайдоиши ҷашни Сада ва устураҳои марбут ба он ба масъалаи таҷҷамӯи рӯшноӣ ва оташ вобаста мебошад ва аз таҳаввули ташаккули қавмҳои ориёӣ дарак медиҳанд.  Агар аз ин нуқтаи назар ба ҷашни Сада наздик шавем, нахуст аз ҳама моҳияти мақулаҳои хуршед, рӯшноӣ ва оташ пеши назар меоянд, ки ҳар кадомаш ба ҳаёти инсон ва табиат вобастагии хос доранд. Ба ҳамагон маълум аст, ки маҳз ба воситаи рӯшноии Хуршед тамоми мавҷудоти олам зинда аст ва ҳаракат мекунад.                                                                                           

     Дар ин бора  Пешвои миллат дар навиштаҳои худ ишорати ҷолибе доранд, ки чунин аст:  «Дар миёни қувваҳои сершумори бадӣ, дар дашту ҷангалҳои Осиёи Марказӣ, ки ҷони инсонро дар азоб ва ба таҳлука меандохт, бахусус хушкӣ ва торикӣ бисёр зиёновар буданд. Бар зидди торикӣ бошад, Хуршед, чун унсури тавоно муқаддас дониста мешуд. Нисбати ҳамин аст, ки Хуршед дар миёни нажоди қавмҳои зиёди олами бостон ситоиш ва парастиш шудааст».

     Ҳамин тариқ, ҷашни Сада яке аз ҷашнҳои мавсимию маросимии мардуми ориёитабор, аз ҷумла ниёгони тоҷикон буда, он ҳамчун рамзи бузургдошти Митра (Меҳр), омодагӣ ба киштукори баҳорӣ ва муждаи Наврӯз пазироӣ мегардид.   Сада рамзи гузаштани нимаи зимистон буда, деҳқононро барои киштукори саҳро омода менамояд. Сада бо гулхани рӯшноиафзои хеш сардиҳои зимистонро бо рӯшноиву гармиҳои баҳор мепайваст ва 50 рӯзу 50 шаби фарорасии Наврӯзро мардум бесаброна шумурда, ба пазироии бузургтарин ҷашни баҳор ва истиқболи Соли Нави аҷдодӣ – Наврӯзи оламафрӯз омода мегаштанд. 

ПАЁМИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ ТАҲКИМБАХШАНДАИ ҶОМЕАИ СОЛИМ

 

Чилаева М.Т.,доктор PhD- и  шуъбаи сотсиологияи

Институти фалсафа, сиёсатшиносӣ  ва ҳуқуқӣ ба номи А.Баҳоваддинови АМИТ

Солимии ҷомеа бақои давлат аст ва дар ин замина  ташаккули тарзи ҳаёти солим – яке аз омилҳои муҳими солимии ҷомеа ба шумор меравад.

ЭмомалӣРаҳмон

     Дар Паёми навбатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олӣ чун паёмҳои қаблӣ тамоми самтҳои фаъолияти иљтимоии кишвар таҳлилу баррасӣ гардида, вобаста ба рушди соҳаҳо ҳадафҳои муайяне гузошта шуд.                                                   

     Доир  ба ташаккули тарзи ҳаёти солим чанд нуктаи мушаххасу муҳим иброз дошта шуд. Воқеан, ташаккули тарзи ҳаёти яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати иҷтимоии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳисоб рафта, сол то  сол ба ин соҳа таваҷҷуҳи махсус равона мегардад.       Бо ин роҳ Ҳукумати мамлакат тамоми чораҳоро андешида,  тарзи ҳаёти солимро ташвиқ менамояд. Ҳамин аст, ки  мунтазам дар Паёмаҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олӣ ба ин самт диққати махсус равона мегардад.                                                          

Соҳаи тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ  яке самтҳои афзалиятноки сиёсати давлати Тоҷикистон ба ҳисоб рафта, аз ҷониби Ҳукумати мамлакат ҷиҳати таъмин намудани солимии аҳолӣ ва баланд бардоштани сифати хизматрасониҳои тиббӣ ҳамаи чораҳои зарурӣ амалӣ шуда истодаанд. Маблағгузории соҳа мунтазам зиёд шуда, вазъи таъмини муассисаҳои тиббии кишвар бо таҷҳизоти ҳозиразамон ва неруи кадрӣ сол ба сол беҳтар мегардад.                                                                   

     Дар соли 2023 барои соҳаи тандурустӣ 3,3 миллиард сомонӣ ҷудо карда шудааст, ки дар муқоиса бо соли 2017-ум 2,3 баробар зиёд буда, 8,8 фоизи буҷети давлатиро ташкил медиҳад. Ҳоло дар соҳа татбиқи 15 стратегияву барномаи миллӣ бомаром идома дорад.                                  

   Танҳо дар давоми соли 2023-юм 132 муассисаи кумаки аввалияи тиббию санитарӣ сохта, ба истифода дода шуд. Бо мақсади боз ҳам баланд бардоштани сифат ва самаранокии хизматрасониҳои кумаки аввалияи тиббию санитарӣ ва таҳкими иқтидори миллӣ барои вокуниш ба ҳолатҳои фавқулода дар соҳаи тандурустӣ лоиҳаи «Миллати солим», ки маблағи умумии он беш аз 630 миллион сомонӣ мебошад, амалӣ шуда истодааст.  Илова бар ин, дар 5 соли оянда сохтмон ва таъмири беш аз 350 муассисаи тандурустӣ ба маблағи зиёда аз 500 миллион сомонӣ пешбинӣ гардидааст.       

    Аз ҷониби Ҳукумати мамлакат дар соли 2023 қабул гардидани Стратегияи рушди ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ барои давраи то соли 2040 ва Барномаи маҷмӯии давлатии тайёр намудани кадрҳои низоми ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ барои давраи то соли 2030 ба ҳалли мушкилоту масъалаҳои ҷойдошта мусоидат менамояд. Зарурат ва аҳаммияти  масъалаи ташаккули тарзи ҳаёти солимро барои солимиву тандурустии миллат ба назар гирифта, Ҳукумати ҷумҳурӣ як қатор барномаҳоро қабул намудааст. Имрӯз масъалаи ташаккули тарзи ҳаёти солими ҷавонон дар сиёсати давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон яке аз самтҳои афзалиятнок ба ҳисоб меравад, зеро маҳз дар давраи ҷавонӣ заминаҳои тарзи ҳаёти солим мустаҳкам гардида, худмуайянкунӣ ва пешрафти касбӣ амалӣ мешавад. Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҳамкорӣ бо институтҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ барои ҳалли масъалаҳои ташаккули тарзи ҳаёти солими ҷавонон ҳамчун нерӯи бузурги иҷтимоӣ тамоми тадбирҳои заруриро меандешанд.

 

 

МУРОҶИАТНОМАИ АЪЗОИ КУМИТАИ ИҶРОИЯИ ИБТИДОИИ “ХИРАДМАНДОН”-И ҲХДТ ДАР АКАДЕМИЯИ МИЛЛИИ ИЛМҲОИ ТОҶИКИСТОН

   Мо аъзои Кумитаи иҷроияи ибтидоии “Хирадмандон”-и ҲХДТ дар Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон бо назардошти аҳамияти бузурги таърихӣ доштани Ваҳдати миллӣ, Истиқлолияти давлатӣ ва садоқату эҳтиром доштан ба кӯшишҳои хастанопазири Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ -Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раиси муаззами Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бобати ба даст овардани Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон, Истиқлолияти давлатӣ муроҷиатномаи мазкурро ҳамчун собиқадорони ҲХДТ барои таҳкими ваҳдати миллӣ ва пойдории сулҳу субот дар ҷомеа қабул менамоем.
Ҳамсафони азиз!
  Дастоварди бузургтарини мо дар замони соҳибистиқлолӣ ин барқарор намудани сулҳу суботи комил ва ваҳдати пойдори миллӣ, таъмини рушди устувори иқтисодиву иҷтимоӣ, таҳкими худшиносиву худогоҳӣ, болоравии ҳисси ватандӯстиву ватандорӣ дар миёни тамоми табақаҳои ҷомеаи Тоҷикистон аст, ки маҳз ба шарофати заҳмати фарзанди фарзонаи миллат, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раиси муаззами Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва хиради азалии мардуми соҳибмаърифату фарҳангдӯсти тоҷик муяссар гардид.
Боиси сарфарозии миллати тоҷик аст, ки кабутарӯ сулҳ дар фазои Тоҷикистони соҳибистиқлол парвоз мекунаду мардум бо шукургузорӣ аз хандаи хуршеди тобон зиндагонӣ ва кору фаъолият намуда истодаанд.
Мо аъзои Кумитаи иҷроияи ибтидоии “Хирадмандон”-и ҲХДТ дар Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон аз ҳамаи ҳамҳизбиёни мамлакат даъват ба амал меорем, ки ба қадри сулҳу оромӣ, ваҳдати миллӣ, якдилию якмаромӣ, арзишҳои волои миллӣ ва дастовардҳои даврони соҳибистиқлолии мамлакат расанд, барои пойдории сулҳу субот дар ҷомеа ва ҳар як хонадон кӯшиш намоянд.
Мутмаинем, ки ҳар фарди солимфикри ҷомеа ба қадри ин неъмати бебаҳо - Ваҳдати миллӣ ҳамчун кафили амнияту оромӣ, Истиқлолияти давлатӣ, ки заминаи устувори рушду тараққиёти кишвар мерасад ва дар таҳкими он ҳамеша саҳмгузор мешавад.

ВИЖАГИҲОИ ИЛМ ОМӮЗӢ ДАР ПАЁМ

  Муҳтавои Паёми Пешвои миллат вобаста ба илм ва илмомӯзӣ
  
Беш аз ду даҳсола Паёмҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси олӣ ва ба тамоми мардуми кишвар пешниҳод мешавад, ки талаби замон буда, масъалаи асосии ҷомеаро дар бар мегирад, ки ифодакунандаи вазъи воқеии сиёсати дохилӣ ва хориҷии мамлакат мебошад.
Бояд зикр намуд, ки муҳтавои Паёмҳои Сарвари давлат беш аз ҳама ба илм ва илмомӯзӣ вобаста буда, тавассути илм ва ҷаҳонбинии илмӣ таъмин намудани рушди ҳамаҷонибаи ҷомеаи Тоҷикистон ҳамасола дар ин ҳуҷҷатҳои таърихӣ баррасӣ мешаванд. Аз ҷумла, дар Паёми навбатӣ зикр мегардад, ки муассисаҳои илмӣ бояд ба талаботи муосир мусоидат кунанд: “Рушди сармояи инсонӣ омили калидии баланд бардоштани сатҳу сифат ва самаранокии соҳаҳои иҷтимоӣ, махсусан, маорифу тандурустӣ, илму инноватсия, инчунин, фаъолияти самараноки муассисаҳои илмӣ мебошад. Дар навбати худ, рушди илму маориф калиди пешрафти ҳамаи соҳаҳо ва омили муҳимтарини таъмин намудани ояндаи босуботи давлат ва фардои босаодати ҷомеа ба ҳисоб меравад. Дастгирии таҳқиқоти илмӣ тавассути боло бурдани меъёри маблағгузории он, таъсиси марказҳои муосири илмӣ, озмоишгоҳҳо ва ба роҳ мондани ҳамкории муассисаҳои илмӣ бо истеҳсолот дар давраи минбаъда муҳим арзёбӣ мегардад”. Мардуми соҳибхираду соҳибтамаддуни тоҷик дар тӯли ҳазорсолаҳо ба илму дониш таваҷҷӯҳи махсус зоҳир намудаанд ва хоҳанд кард. Муттафакирони бузурги мо Абуалӣ ибни Сино, Закариёи Розӣ, Абӯрайҳони Берӯнӣ ва дигарон далолат мекунанд. Дар саҳни маҷмааи яке аз бонуфузтарин созмонҳои ҷаҳонӣ - Созмони Миллали Муттаҳид, муҷассамаи чаҳор донишманди бузурги форсу тоҷик қомат афрохтааст, ки ин аз бузургии илми тоҷик шаҳодат медиҳад. Тоҷикон бо илму дониш, ҳикмату мантиқ ва фарҳанги худ аз қадим шуҳрати офоқ гардида буданд. Дар замони ҳозир низ илми тоҷик дар ҳолати пешрафт қарор дорад. Бо зиёд шудани гимназияву литсейҳо, муассисаҳои миёнаи умумӣ, миёнаи касбӣ, олии касбӣ ва муассисаҳои илмӣ - тадқиқотӣ шумораи хонандагону донишҷӯён, магистрантону докторантон ва номзадҳову докторҳои илм низ рӯ ба афзоиш ниҳодааст. Албатта, ин ҳама пешравиҳо бо заҳматҳои пайгиронаи Асосгузори сулҳу вахдати миллӣ - Пешвои миллат, Президента Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, ки дар сиёсати пешгирифтаи худ маорифро дар ҷойи аввал гузоштааст, ба даст омадааст.
Дар раванди ҷаҳонишавӣ илм нақши калидиро мебозад. Зеро пешравии давлат аз рушди иқтисодиву иҷтимоии он, аз илм вобастагии ногусастанӣ дорад. Маориф пояи ҳар як давлат ба ҳисоб меравад. Шикасти маориф ин шикасти давлат аст ва пешравии маориф ин пешравии давлат аст. Бинобар ин, Пешвои миллат, муҳтарам Эмомали Раҳмон ба рушди илм диққати аввалиндараҷа зоҳир менамоянд. Дастгириҳои бевоситаи Пешвои муаззами миллат буд, ки шумораи муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ аз теъдоди пеш аз даврони истиқлол се баробар дар ҳоли ҳозир баробар шуд. Ин гувоҳи аз он медиҳад, ки илми тоҷик дар даврони истиқлолият босуръат пеш рафта истодааст. Дар ин маврид дар Паёми Пешвои миллат омадааст 23.12.2022: "Фаромӯш набояд кард, ки пешрафти давлат ва ояндаи ободи Ватан аз сатҳи донишу маърифатнокии мардум вобастагии мустақим дорад. Зеро бесаводӣ, ҷаҳолат ва хурофот ба инсон танҳо бадбахтӣ меоварад ва боиси ақибмонии ҷомеа ва касодии давлат мегардад.
Мо имрӯз бояд илм омӯзем, то дар оянда ба муваффақиятҳову музаффариятҳо расем ва насли ояндаро низ дар чунин рӯҳия таълиму тарбия намоем.
Омӯхтан ва аз худ кардани илмҳои табиӣ - риёзӣ имрӯзҳо ба масъалаи меҳварии хукумати мамлакат қарор гирифтааст. Зеро барои ба як ҷомеаи комилан илмӣ табдил додани кишвар, бояд Ҳукумати мамлакат барои рушди илмҳои табиӣ-риёзӣ ҳамаҷониба мусоидат намояд. Бинобар ин бо ибтикори Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Раиси Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон баргузор намудани озмунҳои ба мисли "Илм – фурӯғи маърифат" барои пайдо намудани кадрҳои аз нигоҳи илмӣ қобилиятнок, донишманд, ҳушёру зирак мусоидат мекунад. Бояд гуфт, ки ин икдоми Пешвои муаззами миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон хеле заруриву саривақтӣ ба ҳисоб меравад. Чунки имрӯз ҷомеаи ҷаҳон танҳо бо роҳи илмомӯзӣ иқтисодиёти хешро вусъат мебахшанд.
Ширин Қурбонова,
муовини Раиси КИИ ”Хирадмандон”-и ҲХДТ дар АМИТ,
доктори илмҳои таърих

ВОХӮРӢ БО КОРМАНДОНИ ШУЪБАҲОИ КАДРИИ МУАССИСАҲОИ ИЛМӢ

  Возможно, это изображение 1 человек, отдел новостей и Овальный кабинет
   Имрӯз дар санаи 22.01.2024 дар маҷлисгоҳи АМИТ Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор Хушвахтзода Қобилҷон бо кормандони бахши назоративу интизомӣ вохӯрӣ доир намуд.
    Ҳадаф аз ин вохӯрӣ ҷалби бештари ҷавонони соҳибтахассус ва ихтирокор ба фаъолияти илмӣ маҳсуб мешавад.
    Мавсуф зимни баррасии масоили кадрӣ қайд намуд, ки корманди АМИТ бояд соҳиби донишҳои сатҳи олӣ бошад ва навиштаҳояш ба меъёрҳои стандарти ҷаҳонӣ посухгӯ бошанд.
Бояд мутазаккир шуд, ки инчунин вохӯриҳо ҳамарӯза доир гардида, ҷобаҷогузории кадрҳо тибқи мусоидат ба адолати иҷтимоӣ роҳандозӣ мегардад.
Возможно, это изображение 5 человек