joomla
free templates joomla

ГУНОГУНИИ БИОЛОГӢ ВА ИСТИФОДАИ УСТУВОРИ ОН ДАР ОСИЁ

Ҳисориев Ҳикмат,
академики АМИТ - 18 марти соли 2023,
ш. Урумчӣ, Хитой (ҶХХ)
Иштирок ва маърӯза дар
Симпозиуми байналмилалии “Гуногунии биологӣ ва истифодаи устувори он дар Осиё”
   18 марти соли 2023, дар шаҳри Урумчии Ҷумҳурии Халқии Хитой Симпозиуми байналмилалии илмӣ дар мавзуи "Гуногунии биологӣ ва истифодаи устувори он дар Осиё" баргузор мегардад. Дар симпозиуми номбурда академики АМИТ Ҳикмат Ҳисориев ҳамчун роҳбари гурӯҳи биологҳои Тоҷикистон (5 нафар), ки дар мавзуи “Гуногунии олами наботот ва ҳайвоноти Тоҷикистон ва қонуниятҳои экологию ҷуғрофии паҳншавии онҳо дар минтақаи кӯҳсори Помиру Олой ва истифодаи устувори захираҳои табии онҳо” маърӯза хоҳад кард. Платформаи олимони тоҷикро Ҳисориев Ҳикмат (роҳбар), Бобоев Марио Тиллоевич д.и.б., директори Маркази илмии Хатлони АМИТ, Набиев Лоиқ н.и.б., ходими илмии Институти зоология ва паразитоологияи АМИТ, Ошурмамадов Нуҳзар н.иб., ходими илмии Институти биологии Помир, Мирвайсов Маъмурҷон, мудири шуъбаи робитаҳои байналмилии АМИТ баррасӣ менамоянд.
Олимони тоҷик дар Симпозиуми байналмилалӣ доир ба ҷабҳаҳои гуногуни олами наботот ва ҳайвоноти кишвар, таъсири омилҳои антропогенӣ ва оқибатҳои тағйирёбии саросари иқлим ба сӯи гармшавии ҳарорат ва усулҳои илмии ҳифз ва истифодаи устувори онҳо суханронӣ менамоянд.
Олами набототу ҳайвоноти кишвари кӯҳсорамон Тоҷикистон аз ҷиҳати гуногуннамудӣ ва гуногуншаклии экосистемаҳои табиӣ ва пайдоишу ташаккулёбии ҷамоаҳои мухталифи биологии онҳо дар байни кишварҳои ҳаммарз ҳамто надорад. Миқдори намудҳои эндемикии (танҳо ба ҳудуди Тоқикистон ва ё Помиру Олой хосбуда) растаниҳо ва ҳайвонот зиёда аз 2000 номгӯйро ташкил медиҳад, ки ин бойгарии бебаҳои табиати зиндаи кишварамон аст.
Олами набототи кишварамон, ки зиёда аз 9 ҳазор намуд растаниҳои дараҷаи паст, замбӯруғҳо (анқариб 5000) ва растаниҳои дараҷаи олиро (зиёда аз 4500) дар бар мегирад, ки дар байни онҳо растаниҳои дараҷаи олӣ (зиёда аз 4500 намуд) садҳо намуд растаниҳои муфиди ғизоӣ ва сервитамин, давоӣ, рангуборӣ, хӯроки чорво, хушбӯю қаннодӣ ва сабзкорӣ мавҷуд аст, ки дар соҳаҳои гуногуни истеъмолотӣ истифода бурда мешаванд. Ҳамчунин олами ҳайвоноти Тоҷикистон зиёда аз 11 ҳазор намудро ташкил медиҳад, ки дар байни онҳо аз ҷиҳати гуногуншаклӣ ҳашаротҳо бартарӣ доранд. Дар ҳудуди кишварамон намудҳои эндемикӣ, нодир ва камёфт, аз ҷумлаи ширхурон, хазандагон, парандагон, хояндагон, моҳиён ва ғ. вомехуранд, ки дар дигар кишварҳои ҳаммарз дида намешаванд.
Маҷмӯи олами наботот ва ҳайвоноти Тоҷикистон дар бунёд, ташаккул ва танзими даҳҳо экосистемаҳои табиӣ аз ҳамвориҳои ҷануби кишвар сар карда, фарогир то баландкӯҳҳои он нақши бунёдиро мебозад. Мавҷудият, мувозинат ва беҳдошти экосистемаҳои табиӣ ва захираи олами набототу ҳайвонот асоси инкишофи устувори ҳар як давлатро ташкил медиҳад. Устувории экосистемаҳо ба гуногунии олами наботот ва ҳайвонот мутаносиби мусбӣ дорад. Яъне ҳангоми зиёд будани гуногунии намудҳо, устувории экосистемаҳо меафзояд ва баръакс.
Аммо таъсири омили антропогенӣ (пеш аз ҳама фаъолияти номатлуби ҷамъияти инсонӣ), зиёд шудани аҳолӣ, ба кор андохтани заминҳои нав, бунёди шаҳраку деҳот, шоҳроҳҳо, марказҳои саноатию маишӣ оварда ба аз ҳад зиёд шудани ихроҷҳои саноатию хоҷагидорӣ ба кӯлу обанбору дарёҳо, маводи кимиёвию дуду гулхонигиҳо ва омехтаҳои ғализ ба хоку атмосфераи биосфера ба аз байн рафтани садҳо намуд растанию ҳайвонот ва даҳҳо экосистемаҳои нотакрори табиӣ оварда расонид. Пеш аз ҳама ин таъсироти номатлуб дар 100 соли охир дар кишварҳои мутараққӣ ба таври возеҳ аён гардидааст, вале дар зери таъсири гирдгардиши боду ҳавои биосфера, оқибатҳои номатлуби антропогенӣ дар кишвар ва минтақаҳои номуташаккили саноатӣ низ омада расидаанд. Аз инҷост, ки рӯз аз рӯз қатори намудҳои растаниҳо ва ҳайвоноти нодиру камёфт ва дар Китоби Сурх воридшаванда дар кишварҳои Осиё ва Африқо мунтазам зиёд шуда истодааст.
Ҳамчунин тағйирёбии саросарии иқлим ва мунтазам баланд гардидани ҳарорат дар курраи Замин дар 50 соли охир ба хушксолиҳо ва зиёд шудани майдонҳои биёбонию нимбиёбонӣ, аз байн рафтани пиряхҳои хурд, хушк шудани дарёчаю чашмаҳои кӯҳсор ва дар баъзе мавридҳо иваз шудани муҳити зист, ба аз байн рафтани намудҳои зиёди растанӣ ва ҳайвонот ва дар охир ба коста шудани даҳҳо экосистемаҳо оварда расонд. Таъсири оқибатҳои гармшавии иқлим бештар дар мамлакатҳои Осиё ва Африқо, ки майдонҳои васеъи биёбонию нимбиёбонӣ доранд, мушоҳида карда мешавад.
Дар барнома ва рӯзномаи ҷаласаҳои Симпозиуми байналмилӣ чунин мавзӯъҳои экологии мубрами рӯз ва коркарди асосҳои илмии ҳаллу фасли мушкилотҳои номбурда доир ба гуногунии биологию экосистемаҳо ва истифодаи устувори захираҳои онҳо сухан меравад.
Ҳикмат Ҳисориев,
академики АМИТ

Тавзеҳот илова шавад


Коди ҳифозатӣ
Нав кардан