joomla
free templates joomla

ИҶЛОСИЯИ 16-УМИ ТАҚДИРСОЗИ ШӮРОИ ОЛИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН – ДАСТОВАРДИ БУЗУРГИ МИЛЛАТИ ФАРҲАНГДӮСТУ ИЛМПАРВАР

 

Возможно, это изображение 1 человек и на открытом воздухе
      Ҳуқуқи миллатҳо ба худмуайянкунй яке аз принсипхои асосии ҳуқуқи байналмилалӣ буда, ҳуқуқи ҳар як халқу миллатро барои мустақилона муайян кардани шакли ҳастии давлатии худ, бе дахолати беруна озодона муайян кардани мақоми сиёсии худ ва амалӣ намудани рушди иқтисодӣ ва фарҳангии хеш ифода менамояд [1].
      Чӣ тавре, ки за ҷониби Сарвари кишвар қайд шудааст: “Халқи тоҷик дар тӯли ҳазорсолаҳо ба шарофати шахсиятҳои муборизу ҷасур, ватандӯсту меҳанпарвар, донишманд ва бонангу номус тавонистааст, ки ба ганҷинаи таърих ва тамаддуни башар саҳми мондагор гузорад. Ин миллати фарҳангсолору тамаддунсоз дар давраҳои гуногун зулму ситам ва фоҷиаву даҳшатҳои аҷнабиёнро паси сар намуда, дар ҷое бо қавмҳои зиёд ҳамкорӣ кардаву бар зидди иддаи дигар муборизаи беамон бурдааст” [2] миллати мо дар таърихи ҳазорсолаҳо бо илму фарҳанги хеш дар миқёси ҷаҳонӣ, тавасути олимону мутафаккирони нобиғааш шуҳратёр гаштааст.
       Иҷлосияи 16-уми Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар таърихи халқи тоҷик ҳамчун падидаи ҳалкунанда ва бунёдгузор, сарчашма ва ибтидои сулҳу амонӣ, ҳифзи давлатдории тоҷикон, ба эътидол овардани бӯҳрони сиёсии оғози даврони пасошуравӣ бо мисраҳои тиллоӣ сабт гардидааст. Маҳз натиҷаҳои Иҷлосия буданд, ки ба эътидол овардани ҳаёти сиёсии мамлакат дар ин давраи кӯтоҳи таърихӣ дар ҳамаи соҳаҳои ҳаёти ҷамъиятӣ, аз ҷумла иқтисодию иҷтимоӣ ва нигоҳ доштану ба рушди устувор гузаштани илми тоҷик имконпазир гардид.
      Боиси қаноатмандии мо, кормандони соҳаи илму маориф аст, ки ба таъсири бениҳоят харобиовари воқеаҳои солҳои 90-уми асри гузашта нигоҳ накарда, ба Ҳукумати кишвар таҳти роҳбарӣ ва сиёсати маорифпарваронаи Сарвари кишвар муяссар гардид системаи таълиму тадриси насли наврас дар муддати кўтоҳ барқарор ва рушд намояд. Далели холис ва объективии ин дастовардҳои кишвари мо – нишондиҳандаҳои раддабандиҳои байналмилалӣ мебошад, ки бо забонҳои ҷаҳонӣ ба ҳама дастрас мебошанд ва дар онҳо аз ҷиҳати сатҳи таълим аз теъдоди тақрибан 200 кишвари ҷаҳон, аз ҷиҳати фарогирии таълиму тарбияи насли наврас бо нишондиҳандаи қариб 100% яке аз ҷойҳои намоёнро ишғол намудааст.
        Бо мақсади боз ҳам устувор ва ба қуллаҳои нав баровардани дастовардҳои натиҷаҳои Иҷлосияи 16-уми Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар самти илму маориф, Ҳукумати кишвар пайваста бо такя ба таҷрибаҳои созанда ва дарназардошти чолишҳои ҷаҳонӣ як қатор иқдомҳои бунёдгузорро амалӣ намуда истодааст. Аз ҷумла
– моҳи декабри соли 2019 бо пешниҳоди бевоситаи Сарвари кишвар эълон шудани солҳои 2020–2040 ҳамчун «Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи илму маориф» дар таърихи илми Тоҷикистони соҳибистиқлол боз як қадами нек ва саҳифаи нав дар рушди илми тоҷик гардид;
– моҳи марти соли 2020 дар вохӯрии ҳамасола ва анъанавӣ бо зиёиёни кишвар бо пешниҳоди бевоситаи Сарвари кишвар ба Академияи илмҳо дода шудани мақоми миллӣ барои ҳамаи кормандони соҳаи илм тӯҳфа ва инъоми бебаҳо ба арафаи Ҷашни 70–солагии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон гардид;
– моҳи январи соли 2021 бо мақсади амалисозии «Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи илму маориф» (солҳои 2020-2040) ва ҷиҳати рушди тафаккури техникӣ, васеъ намудани ҷаҳонбинии илмӣ, дастрасӣ пайдо намудан ба техникаву технология, тавсеаи ихтироъкорӣ ва навоварӣ, пайвасти илм бо истеҳсолот, ҷалби бештари хонандагону донишҷӯён ва дигар қишрҳои ҷомеа ба омӯзиши фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ, инчунин дарёфти истеъдодҳои нав дар ин самт, аз ҷониби Сарвари кишвар оид ба ҳамасола баргузор намудани озмуни ҷумҳуриявии «Илм-фурӯғи маърифат» пешниҳод карда шуд.
       Бо рушди бесобиқаи технологияҳои нав зарурати тарбияи насли аз ҷиҳати техникӣ саводноки кадрҳои муҳандисӣ ба вуҷуд омадааст. Аз ҷониби дигар, чӣ тавре, ки дар соҳаи физикаю техника маълум аст – “муҳандиси муосир бидуни донишҳои физикию риёзӣ, танҳо насбгар аст”. Таҷриба нишон медиҳад, ки яке аз роҳҳои омода намудани кадрҳои муосири соҳаи илмҳои дақиқ ва техникӣ ин бедор намудани шавқу рағбат аз даврони мактабхонӣ ва баъдан дар пажуҳишҳои донишҷўӣ мебошад. Зеро маҳз дар муддати солҳои таҳсил дар мактаби миёна ва донишгоҳҳо дар инсон асосҳои ҷаҳонбинӣ ва таҷрибаи таъсироти мутақобила бо дунёи атроф шакл мегирад, ки таҳкурсии шахсияти баркамолро ба вуҷуд меорад.
       Муҳаққиқон-таърихшиносони муосири хориҷӣ дар рисолаҳои илмии худ, қайд кардаанд, ки халқи форсу-тоҷик ҳанўз қабл аз давраи Эҳёи Аврупо яке аз манбаъҳои илму фарҳанги ҷаҳонӣ гашта, дар аксарияти кишварҳои он махсусан илмҳои нуҷум, тиб, гиёҳшиносӣ, риёзиёт, кимё ва соҳаҳои мухталифи фаъолияти зеҳнии инсон дар бурриши ин илмҳо дар сатҳи олӣ рушд ёфта буданд. Иҷлосияи 16-уми тақдирсози Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва нақши таърихии Сарвари кишвар ҳамчун Пешвои сулҳпарвар ва асосгузори истиқлолияти давлатии тоҷикон, асосгузори ислоҳоти амиқи сиёсиву иҷтимоӣ, иқтисодӣ ва дигаргуниҳои созанда дар соҳаи илму маорифи кишвар бори дигар ба ҷаҳониён миллати тоҷикро ҳамчун миллати олим ва сулҳҷӯ муаррифӣ намуданд.
       Дар ин радиф ёдрас намудан ҷоиз аст, ки мувофиқи маълумотҳои Институти омори ЮНЕСКО, ки бо таҳлили вазъи сатҳи саводнокӣ дар ҷаҳон машғул аст дар даҳсолаи охир, ба ҳисоби миёна то ҳоло қариб 15 фоизи аҳолии калонсоли курраи Замин ё тақрибан 800 миллион нафар, ки синнашон аз 15 сола боло аст хонда ва навишта наметавонанд. Аз ин теъдод мардҳо 10 фоизро ва теъдоди занҳое, ки хондаву навишта наметавонанд тақрибан 19 фоизро ташкил дод. Албатта ин маълумотҳои оморӣ вазъи на ҳама кишварҳои алоҳида, балки тақсимоти умумии миёнаро инъикос менамояд. Ҳамчунин, мутаассифона, дар ҷаҳон ба ҳисоби умумӣ зиёда аз 70 миллион нафар кўдакон аз таҳсил дар муассисаҳои таҳсилоти умумӣ маҳрум мебошанд, ки басо нигароникунанда аст. Аз ин лиҳоз, дар ибтидои асри XXI ЮНЕСКО маҳви бесаводиро яке аз ниёзҳои асосии аҳолӣ эълон мекунад [3], зеро маҳз бесаводӣ таърихан манбаи ҳама гуна падидаҳои манфӣ мебошад, ки махсусан дар асри XXI таъсири харобиовари он бештару амиқтар ҳис карда мешавад.
      Хушбахтона дар кишвари ободи мо аз ҷониби давлату Ҳукумат пайваста нисбати рушди имлу маориф чораҳои бунёдӣ дида мешавад. Аз ҷумла, танҳо дар як соли охир бо супориши бевоситаи Сарвари кишвар маоши олимони кишвар ду маротиба (сентябри соли 2021 ва июли соли 2022) зиёд карда шуд, ки бори дигар ғамхории давлату Ҳукуматро нисбати илму маориф равшану возеҳ нишон медиҳад.
     Ин рўзҳо мо дар арафаи ҷашни 30-умин солгарди Иҷлосияи 16-уми Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон қарор дорем, ки ҷашни бузург ва муқаддаси мардуми сарбаланди тоҷик мебошад. Мо, кормандони соҳаи илму маориф шоҳиди он ҳастем, ки дар тӯли ин муддат илми тоҷик дар оғоз душвориҳои муайян ва ногузири марбут ба пошхўрии Иттиҳоди Шуравиро паси сар карда, ба шарофати сиёсати сулҳпарваронаи роҳбарияти мамлакат ва Сарвари давлат дар роҳи рушди устувор қарор дорад. Дар ин фосилаи таърихӣ, бо дастгирии бевоситаи Сарвари кишвар як қатор самтҳои илмии соҳаи физикаю техника эҳё ва ба рушди уствор гузаштанд, аз ҷумла:
      Эксперименти “Помир”, ки натиҷаҳои илмии он дар тамоми ҷаҳон машҳур аст, бо дастгирии бевоситаи роҳбарияти кишвар аз соли 2008 бо имзои Созишнома байни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Федератсияи Россия эҳё шуд ва ба роҳи рушд ворид гашт. Имрузҳо дар истгоҳҳои баландкӯҳи Помир корҳои таъмирӣ вусъат ёфта, таҳқиқоти доимии илмӣ ва экспедитсияҳои илмӣ ҳамасола давом доранд. Рушди таҳқиқоти нурҳои кайҳонӣ дар истгоҳҳои илмии баландкӯҳи Помир потенсиали бузург дошта дорои аҳамияти ҷаҳонӣ мебошад.
      Бо дастгирии Ҳукумати кишвар ва Сарвари давлат соли 2015 Барномаи давлатии барқарорсозӣ ва истифодаи минбаъдаи реактори таҳқиқотии ҳастаии Аргус-ФТИ қабул гардид. Реактори «Аргус-ФТИ» бо бехатарӣ, сохтори оддӣ, нисбатан камхароҷот ва компактӣ буданаш фарқ намуда, ҳамзамон аҳамият ва арзиши баланди илмӣ-техникӣ дорад.
       Дар кишвари ободи мо олимони тоҷиқ имкон доранд, ки бо марказҳои илмии ҷаоҳонӣ ҳамкории муштараки илмӣ ба роҳ монанд. Аз ҷумла, дар соҳаи муаммоҳои тағирёбии иқлим низ дар даҳсолаҳои охир як қатор натиҷаҳо ба даст омадаанд. Дар ин радиф, Институти физикаю техникаи ба номи С.У.Умарови Академияи миллии илмҳо бо як қатор институтҳои илмӣ-таҳқиқотии кишварҳои хориҷӣ, аз он ҷумла Институти таҳқиқоти тропосферии ба номи Лейбнитси Олмон (TROPOS) ва Коллеҷи илмҳои атмосферии Донишгоҳи Ланчжоуи Ҷумҳурии Халқии Хитойро пажуҳиши муштаракро ба роҳ мондааст, ки дар натиҷа, солҳои охир олимони физикдони тоҷик дар самти иқлимшиносӣ ба шабакаи таҳқиқоти ҷаҳонӣ дастрасӣ пайдо намуданд.
      Ҳамчунин дар асоси ҳамкории Институти физикаю техника бо муасисаҳои илмии кишварҳои хориҷӣ омӯзиши хосиятҳои геометрӣ ва электронии маводҳои инноватсионӣ ба роҳ монда шудааст. Дар доираи ин лоиҳа кормандони ҷавони Институти физикаю техника дар Донишгоҳҳои бонуйузи Аврупо пайваста таҷрибаомӯзӣ гузашта истодаанд.
       Албатта тавсифи натиҷаҳои бунёдии Иҷлосияи 16-уми Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистонро, ки бевосита бо шарофати сиёсати сулҳҷӯёнаи Сарвари давлат ва Ҳукумати кишвар ба даст оварда шуданд, ҳатто танҳо дар соҳаи илмҳои физикаю техникии кишвар тӯлонӣ идома додан мумкин аст. Вале баъзе аз натиҷаҳои илмии қайдшуда далели он мебошанд, ки сулҳу субот ва сарҷамъии мардуми сарбаланди тоҷик шарти ягона ва асосии рушди илму маориф ва некуаҳволии шаҳрвандони кишвари азизамон мебошад.
       Ҳоло ҳайати кормандони Институти физикаю техникаи ба номи С.У.Умарови Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон баҳри рушди илму техникаи кишвар тамоми потенсиали хешро бефосила ба пажуҳиши илмӣ-таҳқиқотӣ ва корҳои татбиқ равона намудаанд, то ки бо натиҷаҳои наву бунёдии илмӣ ба боз ҳам баланд шудани нуфузи ҷумҳурӣ дар миқёс ҷаҳон саҳми худро бештару амиқтар гузоранд.
      Фаро расида истодани 30-умин солгарди Иҷлосияи 16-уми Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистонро барои ҳамкорон ва кулли ҳамватанон табрик намуда – саломатӣ, бурдбориҳо ва муваффақиятҳои илмӣ орзу менамоем!
______________________________________________________________
Манбаъҳои истифодашуда
Декларация о принципах международного права, касающихся дружественных отношений и сотрудничества между государствами в соответствии с Уставом Организации Объединённых Наций — Принята резолюцией 2625 (XXV) Генеральной Ассамблеи ООН от 24 октября 1970 года.
Б. Ғафуров. Тоҷикон: Таърихи қадимтарин, қадим, асри миёна ва давраи нав. – Душанбе: Нашриёти муосир, 2020 – 976 с.
The Literacy Decade: Getting Started. –Paris: UNESCO, 2004. -79p.
Фарҳод Шокир,
Институти физикаю техникаи ба номи С.У.Умарови Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон

 

 

 

БУЗУРГДОШТИ ЗАБОНУ ҲОМИЁНИ ОН ФАХРИ МОСТ

   Возможно, это изображение текст «забон бакои миллат ACT!»

     Бо ташаббуси Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пайваста озмунҳои созанда, ба мисли “Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст”, “Тоҷикистон Ватани азизи ман” барпо мегардад, то ҷомеаро дар партави шиори “Илм-фурӯғи маърифат” аз бесаводӣ ба сӯи босаводӣ, аз бекорӣ ба сӯи корёбӣ, аз беҳунарӣ ба самти ҳунаромӯзӣ роҳнамоӣ намояд.
      Бо чунин ташаббусҳои созандаву худшиносии миллӣ дар паёмҳои Президенти кишвар омӯзишу озмоишу ошноӣ бо донишҳои нави замони муосир мавриди баррасӣ ва таҳлил қарор гирифта, таъкид мешавад то ҷавонони кишвар бояд забони модариро хуб эҳтиром карда, дар баробари он яке аз забонҳои хориҷӣ аз ҷумла русӣ ва англисиро дар сатҳи зарурӣ аз худ кунанд.
       Бояд қайд кард, ки забони мо дар осори бузургонамон ба мисли Рӯдакиву Фирдавсӣ, Саъдиву Ҷомӣ, Ғолибу Бедил, Мавлонову Иқбол, Айниву Турсунзода, Лоиқу Бозор ва дигарон хело хуб таҷассум ёфтааст ва пайваста ҷило медиҳад.
        Инҷо бештар мехоҳем бо чанде аз ин бузургони забону адаби форсу тоҷик ёд намуда, аз аҳамият ва нақши забон бештар огоҳӣ пайдо кунем.
       Мавлоно Ҷалолиддини Балхии Румӣ, ки бештар ба номи Румӣ ё Балхӣ маъруф аст, яке аз машҳуртарин шоиру мутафаккир ва олиму ориф мебошад. Шеърҳову осори ӯ аз шинохтатарину писандидатарин дар ҷаҳон ба шумор рафта, пурхаридортарин дар ҷаҳон аз ҷумла Аврупову Америка мебошанд.
       Тибқи баъзе сарчашмаҳо Румӣ дар асри XIII соли 1207 дар сарзамини имрӯзаи мо ба дунё омадааст, ки мувофиқи дарёфтҳои олимони шарқшиноси фаронсавӣ макони таваллуди аслии Румӣ ноҳияи Вахши Тоҷикистони имрӯза мебошад.
       Румӣ аз синни 11-солагӣ ба сабаби ҳуҷуми муғулҳо, бо хонаводааш маҷбур мешавад, то диёри хешро тарк намуда, ба самти Бағдод, Макка ва Димишқ сафар намояд. Дар ниҳоят шаҳри Кунияи Туркияро ихтиёр карда, бештари умрашро дар инҷо мегузаронад. Мавриди зикр аст, ки Румӣ фарзанди яке аз донишмандони машҳури аҳли тасаввуф Баҳоуддин Валад мебошад.
        Румӣ аз илмҳои замонаш ба хубӣ огоҳ буда, дар осораш аз онҳо хело хуб истифода кардааст. Ҳангоми вафоти падараш, Румӣ дар байни хосу ом мақому мартаба пайдо карда, дар сини 24 солагиаш мақому манзалати падарашро касб намуд. Ҳамин тавр ӯ дар соли 1244 бо Шамси Табрезӣ вохӯрда, мақсаду роҳи зиндагиашро иваз намуд. Шамси Табрезӣ яке аз дӯстони наздики Румӣ буда, ҳамчун пиру мурид ҳамеша бо ҳам баҳсу мунозира мекарданд.
         Дӯстии онҳо ба ҳадде буд, ки хонаводаи Румиро зери таъсир гузошт ва ба ривояте Шамс замоне ғайб мезанад ва бисёре аз одамон гумон мекарданд, ки Шамс вафот кардааст, аммо Мавлоно ба ин бовар надошт. Аз ин лиҳоз, барои пайдо кардани ӯ солҳои зиёд сафар кард то гумшудаи худро пайдо кунад. Ин кор сабаб гашт, то Румӣ шеърҳо ва ғазалҳои зиёдеро роҷеъ ба дӯсти гумкардааш эҷод намояд.
        Китоби “Маснавии маънави”-и Ҷалолиддини Балхии Румӣ аз шаш дафтар иборат буда, бо ёрии шогирдаш Ҳисомиддини Ҷалабӣ навишта шудааст. Ҳамин тариқ, Мавлонои Рум дар соли 1273 дар роҳи нотамоми бахши шашуми “Маснавӣ” дунёро падруд гуфт ва барои аҳли башар зиндагии хуберо дар партави осори гаронбаҳояш чун мерос боқӣ гузошт. Бо чунин корнамоиҳову эҷодиёти гаронбаҳои худ, соли 2007 аз ҷониби Созмони UNESCO барои бузургдошти ин марди камолу ҷалоли сухану адаб 30 сентябр ҳамчун соли Байналмилалии Румӣ номгузорӣ шуд.
         Дар Тоҷикистон бо ташаббуси Президенти кишвар ва мардуми фарҳангдӯсти он ҳар сол санаи 30-уми сентябр Рӯзи ёдбуди Мавлоно Ҷалолиддини Балхӣ ва 5-уми октябр Рӯзи забон таҷлил мегардад.
        Мавриди зикр аст, ки дар шеъри форсии тоҷикӣ шоиреро ба мисли Мавлонои Рум бо доштани вусъати иттилооту андеша, ҳаяҷону эҳсосоти олӣ, гуногунии маънову мазмунҳои шеърӣ, дарки амиқи масъалаҳои иҷтимоӣ ва шинохти дардҳои дарунии одамӣ, фарогирии фалсафаву ҳикмат кам наметавон ёфт. Ин ҳама хусусиятҳову вижагиҳо дар осори Мавлонои Рум, хусусан “Маснавии Мавлавӣ” бо шеваи фораму хоси забони форсии тоҷикӣ гирд оварда шудааст.
        Таъсиру ҷаззобияти забони фасеҳу форами форсии тоҷикӣ буд, ки Муҳаммад Иқболи Лоҳурӣ тавонист ба дилдода ва дӯсти адабу ишқу маърифат ва устоду роҳнамои фозилу фарзонаи худ соҳиби “Маснавии Маънавӣ”-ро пайдо карду шефтаи ӯ гашт. Бо камоли ифтихор ӯ ёди Мавлоно карда, чунин изҳор менамояд:
Нуктаҳо аз Пири Рум омӯхтам,
Хешро дар роҳи ӯ восӯхтам.
Муҳаммад Иқбол
        Ҳамин тариқ, Муҳаммад Иқбол бо ҳамин забони ширину форами шеърӣ аз ҳақиқати олами ғарб огаҳӣ пайдо карду воқеияти зиндагии мардумони онҷоро шинохт.
      Ҳидоятҳову роҳнамоиҳои Мавлонои Румӣ ва забони адабии ӯ ба дилу андешаи Муҳаммад Иқбол бештар таъсир расонида, ӯро ба сӯи ҷустуҷӯи ҳақиқат равона кард.
       Ҳамин тавр, ӯ Мавлонои Румро чун пири хирад пазируфта, худашро муриди вай эълон кард. Сипас достони пиру муриди Иқбол суруда шуд ва асарҳои машҳураш зери номи “Асрори худӣ” ва “Румузи бехудӣ” рӯи коғаз омад. Иқболи Лоҳурӣ дарку шинохти нафс ва ислоҳи нуқсу заъфи онро муҳим дониста, худшиносӣ бо ибораи зебои «худӣ» баён месозад.
      Пайваста ба башарият хитоб мекунад, ки худшиносӣ унсури асосии ҷомеа буда ё ба қавли ӯ:
Ҷаҳд кун дар бехудӣ худро биёб,
Зудтар, валлоҳу аълам биссавоб.
Мавлонои Рум
        Мавлонои Румӣ ва Муҳаммад Иқболи Лоҳурӣ аз ҳам тақрибан VI аср ҷудо зиндагӣ карда, тавонистанд бо шеваи форами забони форсии тоҷикӣ ҷаҳонро бо адабиёти пурмазмуни худ дар партави хирад роҳнамоӣ намуданд.
       Яке дар соли 1207 таваллуд шуда, 17-уми декабри соли 1273 дар шаҳри Кунияи Туркия вафот мекунад ва дигарӣ 9-уми ноябри соли 1877 дар шибҳи Қораи Ҳинд таваллуд шуда, соли 1938 дар шаҳри Лоҳури Покистони имрӯза олами ҳастиро падруд мегӯяд.
Хулласи калом мо бояд дар партави ҳидоятҳову роҳнамоиҳои чунин бузургони забону адаб Тоҷикистонро озоду орому обод нигоҳ дошта, қадри якдигарро бештар шинохта, эҳтиром намоему дар сояи забону адабу хирад умр ба сар барем ва ё ба қавли Румӣ:
Биё, то қадри якдигар бидонем,
Ки то ногаҳ зи якдигар намонем.
Ҷалолиддини Румӣ
Мирсаид Раҳмонов,
ходими калони илмии
шуъбаи Осиёи Ҷанубӣ ва Шарқӣ

 

 

 

Шанбегӣ

       Бо мақсади тозаву озода намудани роҳҳо, ҷӯйборҳо, дарахтон ва заминҳои вобасташуда (01.10.2022), бо иштироки кормандони Раёсат ва институтҳову марказҳои илмӣ-тадқиотии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, шанбегии умуимуассисавӣ гузаронида шуд. Кормандон аз соати 07:30 субҳ дар ҷойҳои муқарраршуда ҳозир шуда, вазифаҳои дар пеш гузоштаро бо масъулияти баланд иҷро намуданд...

Возможно, это изображение 4 человека, люди стоят, дерево и на открытом воздухе

 

 

 

Возможно, это изображение 1 человек, дерево и на открытом воздухе

Возможно, это изображение 3 человека, ребенок, дерево и на открытом воздухе

Возможно, это изображение 6 человек, люди стоят, дерево и на открытом воздухе

Возможно, это изображение 2 человека, цветок и на открытом воздухе

Возможно, это изображение 1 человек, стоит и водоем

 

 

 

 

ДИНРО ВОБАСТАИ АМАЛҲОИ НОПОК НАБОЯД СОХТ

Возможно, это изображение карта и текст
       Дар ташаккул ва рушди ҷамъияти муосир дин ҳамчун институти иҷтимоӣ-таъминкунандаи рафтори муносиби одамон нақши калон мебозад. Дин аз замони пайдо намудани нуфузу эътибор ба ҳайси низоми меъёрию танзимӣ, ҷорикунандаи принсипу маҳакҳои танзимкунандаи ҳаёти сиёсӣ, иқтисодӣ, бадеӣ-эстетикӣ ва илмию ирфонӣ баромад мекард. Нақши динро ҳамчун омили ҳамгироии ҷамъият, дастгирикунандаю ҳифзкунандаи тамомияту устувории он борҳо таърих собит сохтааст. Мутаассифона, тавассути дин баъзе қувваҳо мекӯшанд дар ҷамъият тафриқа андохта, оромиро халалдор намоянд.
        Тоҷикистони соҳибистиқлоли мо дар роҳи татбиқи ҳадаф ва мароми созанда баҳри таъмини амнияти ҷамъият бо қадамҳои устувор пеш меравад. Бо шарофати Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар кишвар сулҳ ва шукуфоӣ ҳукмрон аст.
        Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки 99 фоизи аҳолӣ мусулмон аст, дини ислом мавқеи хоса дорад. Дар даврони Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҷониби Ҳукумати кишвар дар самти таъ­мини озодии виҷдон корҳои назаррас ба анҷом расиданд. Чунончи, Донишкадаи исломӣ ифтитоҳ гардид. Илова бар ин, шумори масҷидҳое, ки дар Тоҷикистон сохта шуд, аз масҷидҳои сохташудаи ҷумҳуриҳои Осиёи Миёна дар замони Иттиҳоди Шӯравӣ зиёд мебошад. Ҳоло калонтарин масҷиди Осиёи Марказӣ дар шаҳри Душанбе сохта шуд ва ба наздикӣ ба истифода дода мешавад. Рӯзи идҳои Рамазону Қурбон истироҳат эълон шуданд. Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 2009 Соли бузургдошти Имоми Аъзам (Абуҳанифа (с.699-767) эълон гардид. Вобаста ба ин рӯйдоди таърихӣ дар шаҳри Душанбе симпозиуми байналмилалӣ доир шуд. Минбари шабакаҳои телевизионии давлатӣ барои баромадҳои ходимони дин барномаҳо ҷудо намуданд ва як қатор корҳои дигар ба анҷом расид.
        Бо вуҷуди ин, мутаассифона, нотавонбиноне ҳастанд, ки корҳои анҷомшударо ба назар намегиранд, балки нисбат ба Ҳукумат туҳмату норозигӣ баён мекунанд. Онҳо динро суйистифода бурда, ҳизбу ҳаракатҳои ташкил менамоянд ва ба ин восита мехоҳанд мақсадҳои ғаразноку нопокашонро баҳри ба даст овардани ҳокимият истифода баранд. Барои амалишавии ниятҳои ифлосашон аз ягон роҳу усул рӯй намегардонанд, ҳатто аз даҳшатафканӣ.
         Ин дар ҳолест ки терроризм ва экстре­мизм яке аз зуҳуроти номатлуби ҷомеаи ҷаҳонӣ ба шумор рафта, боиси ба миён омадани оқибатҳои нохуш, тахдид ё истифодаи зӯроварӣ, расонидани зарари вазнини рӯҳию ҷисмонӣ, таҷовуз ба ҳаёти инсон, бенизомӣ, тағйири сохти конститутсионии кишварҳо, ғасби ҳокимият, барангехтани низои миллӣ, иҷтимоӣ ва динӣ гардидааст. Терроризм ва экстремизм аз муаммоҳои ҳаёти башарият дар замони муосир мебошад.
     Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки тайи солҳои охир дар қисме аз давлатҳои дунё, аз ҷумла, дар Тоҷикистон ҷараёну гурӯҳҳои динифротгаройӣ пайдо шуда, зери ниқоби дини ислом фаъолият меку­нанд. Ҳизбу ҷараёнҳои динии ифротгаро, ба монанди гурӯҳҳои фаъолияташон мамнӯъгардидаи ТТЭ ҲНИ, «Ҳизб-ут-таҳрир», «Салафия», «Ҷамъияти таблиғ», «Ҷамъияти Ансоруллоҳ», «Ҳаракати исломии Уз­бекистан» ва ғайра, ки пинҳонӣ фаъолият мебаранд, мақсади асосиашон ҷудоиандозӣ дар байни ҷомеа, махсусан ҷавонон, ба ин васила халалдор намудани тинҷию оромии кишвар мебошад.
         Ин аст, ки бо қарори Суди Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолияти ташкилоти террористию экстремистии Ҳизби наҳзати исломӣ ва ТТЭ «Гурӯҳи 24» ва дигар ташкилотҳои ба онҳо монанд манъ шудааст. Онҳо тарафдоронро дар хориҷи кишвар ҷамъ оварда, нисбат ба Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ғояҳои бардурӯғ туҳмату буҳтон паҳн менамоянд.
         Бисёр муњим аст, ки фаъолияти ташкилоти террористию экстремистии Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон дар ҳудуди Федератсияи Россия низ бо қарори Суди Олии он кишвар мамнӯъ эълон гардид. Ин ташкилоти ифротї њамчун ташкилоти террористї экстремистї эътироф шуд. Дигар ин душманони Тоҷикистон дар Россия наметавонанд ҷавонони гумроҳро ба сафи хеш даъват намоянд ва онҳоро бо мақсадҳои нопокашон истифода баранд.
         Онҳо хато мекунанд, намедонанд, ки мардуми Тоҷикистон дигар фирефтаи сафсата намешаванд, кӣ будану чӣ мақсад доштанашонро дарк намудаанд. Дигар аз номи дин гап задан, динро ҳамчун воситаи амалишавии ниятҳои ғаразнок истифода бурдан маъно надорад. Мардум диданд ва хулоса бароварданд, ки созмонҳое, ки номи динро «болопӯш»-и идеяҳои ифротгароию экстремистӣ наму­да, амалҳои нопокашонро ба роҳ мемонданд, оқибат нобуд шуданд. Тавассути терроризму экстремизм созмонҳои бадхоҳ мехоҳанд, ки мардумро тарсонанд, аммо халқ нияти онҳоро чоряк аср пеш фаҳмиданд.
        Аз ин рӯ, ҷиноятҳои муташаккил, ба монанди терроризм ва экстремизм, ҳамчун зуҳуроти хатарнок ва ҳатто пешгӯйиаш мушкил, ҳисобида мешаванд, ки бо таҳдиди миқёсӣ дар шаклҳои гуногун амал мекунанд.
Меъёрҳои Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷавобгарии ҷиноятҳои хусусияти экстремистидоштаро пешбинӣ намудааст.
Мувофиқи Консепсияи ягонаи Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба мубориза бо терроризм ва ифротгаройӣ, Ҷумҳурии Тоҷикистон мубориза бо терроризм ва ифротгаройиро ҳамчун вазифаи муҳими таъмини амнияти миллӣ, бо ҷаҳониён баррасӣ намуда, барои тақвият бахшидани фаъолият дар ин самт ҳамкориҳоро ривоҷ медиҳад.
          Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Паёмашон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон хатари терроризм ва экстремизмро аз хатарҳои аввалиндараҷаи ҷаҳони муосир номида, гуфтанд, ки онҳо ҳамчун вабои аср ба амнияти ҷаҳон ва ҳар як сокини сайёра, таҳдид карда, барои башарият хатаре на камтар аз силоҳи ядроиро ба миён овардааст. Ин гуфтаҳо моро водор месозанд, ки барои пешгирии ин вабои аср тадбирҳои судмандро роҳандозӣ намоем, ҷаҳду талошамонро барои сари вақт ошкор намудани аъзо, нақшаву мақсадҳои гурӯҳҳои ифротгаро равона намоем.
           Қонунгузорӣ тоату ибодати Худовандро манъ накардааст. Баръакс, кӯшиш менамояд, ки шароит фароҳам оварад ва ҳангоми маросими динӣ тартиботи ҷамъиятиро таъмин намояд. Мутаассифона, баъзе аз намозгузорон, хусусан ҷавонон, намоишкорона риш монда, рафторҳое мекунанд (ба мисли дар назди масҷидҳо мошинҳояшонро бетартиб мондан), ки тартиботи ҷамъият халалдор мегардад. Ибодат набояд ба худнамоӣ табдил ёбад, набояд ба хурофотпарастӣ барад, ҷавонон набояд идеяҳои ифротгаройиро пеша намоянд (ба қавле, «фанатик» шаванд). Ҳодисаҳои мудҳиши давлатҳои Ироқ, Сурия, Яман ва Афғонистони ҳамсоя нишон медиҳанд, ки чӣ қадар ҷавонон фирефтаи гурӯҳҳои террористию экстремистӣ шуда, бо умеди «шаҳид» шудан ва ба «биҳишт» рафтан, ҷонашонро аз даст доданд, ҳамсаронашонро дигар террористон ба занӣ гирифта, фарзандонашон ятим монданд. Ба ҳамаи ин нигоҳ накарда, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон тавассути робитаҳои дипломатӣ, занону фарзандони бепарастормондаи онҳоро аз минтақаҳои ҷангзада ба Ватан баргардонида, ба ҳаёти осоишта ва таълиму тарбия фаро гирифта истодааст.
          Ба ҷуз ин, бархе аз шаҳрвандон, ки ягон мактабу мадраса ё таълимгоҳи расмӣ ва эътирофгаштаи диниро хатм накардаанд, аз бовару эътиқоди мардум суиистифода мебаранд. Ҳазар аз чунин чаласаводҳо, ки ба зеҳну шуури ҷомеа чун заҳр таъсири бад мерасонанд. Зеро чунин муллоҳо, ки саводи динӣ надоранд ва аз фарҳанги ислом тамоман дуранд, худро аз аҷдоди бузургон ва эшонзодаҳо хонда, бо амалҳои номатлуб ба обрӯи дини мубини ислом латма мезананд. Муллоҳо худро ҳомии ислом эълон намуда, ба ҳар гуна роҳу усули ғайридинӣ даст зада, оқибат эътибору муқаддасоти динро ҷиддан халалдор месозанд. Барои пешгирии чунин амалҳо, бояд устодон ва мударрисони мактабҳои динӣ фаъол бошанд ва ҳар чӣ тавонанд, дар ошкор намудани амалҳои номатлуби муллоҳои тоҷир мубориза баранд. «Фурӯш»-и никоҳ, хатми «Қуръон», фотиҳаро нодуруст маънидод намудани арзишҳои дини мубини исломро ҳамчун ҷинояти хавфнок ва зараровар ба маънавиёту фарҳанги ислом баррасӣ намуда, дар ин замина, ба гирифтани пеши роҳи чунин зуҳуроти номатлуб хотима бахшем.
        Баҳри зиндагии шоиста, рушди ахлоқи солим, ҳимати баланди ислом, фарҳанги тозаи исломӣ ба чунин муллоҳои тоҷир, ки ба ҷои меҳнати арзанда, бофаъолияти номатлуби зидди мардум машғуланд, ҳар як шаҳрванди кишвар метавонад мубориза барад.
Пеш аз ҳама, ба тарбияи дурусти кӯдакону наврасон эътибор дода, ба расму оини пешқадами ниёкон, меросу ахлоқи гузаштагон таваҷҷуҳ намоем. Хусусан, баргузории маҷлисҳои падару модарон дар муассисаҳои таълимӣ, тибқи талаботи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи масъулияти падару модар дар таълиму тарбияи фарзанд» бояд роҳандозӣ гардида, самаровар бошанд.
         Бояд зикр намуд, ки мубориза бар зидди ин зуҳуроти номатлуб дар шароити кунунии ҷомеа вазифаи ҳар як шахс буда, зарур аст, ки миёни ҷомеа корҳои фаҳмондадиҳӣ ва таблиғу ташвиқро дар асоси қонунҳои амалкунандаи кишвар дуруст ва сари вақт ба роҳ монем. Ба ҳама маълум аст, ки мавқеи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар сиёсати ҷаҳонӣ дар мубориза бар зидди ин хатарҳои муосир дар сатҳи баланд амалӣ гардида, ҳамчун давлати ташаббускор мақсади асосиаш мубориза бар зидди ин хатарҳо мебошад.
         Дар хотима зикр намудан зарур аст, ки танҳо дар сурати бетараф набудан, пурзӯр намудани кӯшишҳои зиёиён, намояндагони созмонҳои касбӣ ва ҷамъиятӣ, қавм ва мазҳабҳо, бо иштироки мақомоти ҳифзи ҳуқуқи кишвар, васеъ намудани чорабиниҳои иттилоотӣ-тарғиботӣ ва дар ниҳоди шаҳрвандон бедор намудани ҳисси оштинопазир бо тамоюлоти экстремизм ва терроризм метавон қотеона истодагарӣ намуд.
Мирзошоҳрух Асрорӣ,
номзади илмҳои фалсафа

 

 

 

ШЕЪРИ МАВЛОНО ВА МУСИҚӢ

   Имрӯз дар санаи 30.09.2022, ки Рӯзи ҷаҳонии гиромидошти Мавлоно Ҷалолуддин Муҳаммади Балхист, дар толори Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон бо ибтикори Институти забон ва адабиёти ба номи Рӯдакии АМИТ (КИИ "ХИРАДМАНДОН" -И ҲХДТ ДАР АМИТ ВА ТИ "ВОРИСОНИ РӮДАКӢ") нишасти илмиву адабӣ ба унвони "Шеъри Мавлоно ва мусиқӣ" баргузор шуд.
Нишастро директори муассисаи мазкур, доктори илмҳои филология Фарангис Шарифзода ифтитоҳ намуда, ҷиҳати ҳамоҳангии ғазалиёти Мавлоно бо мусиқӣ далелҳо овард.
Сипас, дар мавзуоти мухталиф чун "Оҳанги мусиқӣ ба шеъри Мавлоно", "Пажӯҳиши мавлавишиносӣ дар Ғарб" ва амсолашон олимони адабшиноси ватанӣ андешаронӣ намуданд.
   Аҷобат дар ин нест, ки мо ҳамасола ҷиҳати ҷашн гирифтани Рӯзи Мавлоно ҳамоишҳо барпо мекунем, аҷиб дар ин маънист, ки бо вуҷуди таблиғи густурда ҳаммеҳанон камтар аз Мавлоно воқифанду олимонамон зимни таҳқиқи осори Мавлоно бахшҳои тасаввуфии он мероси гаронбаҳоро дарк накарда, гӯё ба павжӯҳиши он осори оламшумул пардохтаанд. Масалан, дар тасаввуфи исломӣ вожаи "Дунё" дар маънии бехабарӣ ва нохудогоҳӣ дар Маснавии маънавӣ истифода шудааст, вале аксар муҳаққиқин ҳануз аз даврони Шӯравӣ ин фикри ғалатро таҳмил месозанд, ки "Мавлоно Ҷалолуддин дунёро дар осори хеш, бавижа дар ғазалиёташ мазаммат намудааст".
Ҳамингуна ақидаро метавон зимни баррасии само дар шеъри Мавлоно мушоҳида кард. Чунки само ҷанбаи хос ба Мавлавист, аммо ҷиҳати пажӯҳиши он муосирин рӯ ба панисломизм овардаанд.
Дар анҷом, масъулин ҳозирин бо Рӯзи Мавлоно табрик намуданд...