joomla
free templates joomla

Мушкилоти соҳавии дастнависҳо

Биноҳои обод гарданд хароб.
Зи борону аз тобиши офтоб.
Пай афкандам аз назм кохи баланд,
Ки аз боду борон наёбад газанд.
Намирам аз ин пас, ки ман зидаам,
Ки тухми суханро парокандаам.
Ҳар он кас, ки дорад ҳушу ройю дин,
Пас аз марг бар ман кунад офарин...
Ҳаким Фирдавсии Тӯсӣ
    Тибқи андешаи Фирдавсӣ инсон намемирад агар осоре аз худ боқӣ гузорад, аммо ҳама чиз, минҷумла маводи китобатшуда бояд тадриҷан безарар гардонида шаванд. Таҷҳизоти безараргардониро бояд дастрас намуд ва ҳамаи дастхатҳое, ки дар ихтиёри шаҳрвандон аст, ҷамъоварӣ кард, агарчи бархе аз шаҳрвандони дастхатдошта намехоҳанд дастнависҳои дар ихтиёрдоштаро ба марказҳои пажуҳишӣ диҳанд.
    Саркотиби илмии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Қосимшо Искандаров субҳи имрӯз ҳамоиши илмии барпошуда дар Маркази мероси хаттиро ифтитоҳ намуда, ҷиҳати баррасии бархе аз мушкилоти соҳавӣ иктифо намуд. Номбурда қайд кард, ки ҳанӯз масоили дастгирии мутахассисони ҷавон, нигаҳдорӣ ва ҷамъоварии дастнависҳо ва дастрасии онҳо барои шаҳрвандон ҳаллу фасл нашуда, аксар мероси хаттии маҳфузбуда аз назари мову шумо пинҳон мемонад ва дар як ҳолати ногувор буда, рӯз аз рӯз чангзадаву варақҳояшон сӯрох мешаванд.
    Сипас, директори Маркази мероси хаттии назди раёсати АМИТ Раҳматкарими Давлат ба баҳс ворид гардида, зимни суханронии муфассал иқрор намуд, ки барои омӯхтани дастхатҳо хеле шумораи ками пажуҳишгарон муроҷиат мекунанд.
Директори Китобхонаи Миллии Тоҷикистон Ҷумъахон Файзализода аз фаъолияти шуъбаи дастхатҳои Шарқи муассиса музокира барпо сохта, аз вазъи ногувор ва дар ҳолати беэътиноӣ қарор доштани дастнависҳо изҳори нигаронӣ намуд. Дар ҳамоиши мазкур иштирокдорон вазъу аҳволи имрӯзи дастнависҳо ва мушкилоти дар ин соҳа пайдошударо баррасӣ намуда, ба як хулосаи амиқ омаданд, ки барои ҳифзу таҳқиқи дастнависҳо ва умуман, мероси хаттии тоҷикон дидани чораҳои зарурӣ айни муддаост...

ПЕШВОИ МИЛЛАТУ МАҲБУБИ МАРДУМ

  “Воҷиботи аввали миллат худро шинохтан ва истиқлолияту давлатдории хешро қадр кардан аст. Ва миллате, ки аз мактаби худшиносиву ҳувияти миллӣ, ифтихор аз ватану ватандорӣ ва сабақҳои талху ширини истиқлолият баҳра набурда бошад, мисли киштиест, ки дар уқёнуси бузург самтнамояш саҳеҳ кор намекунад”.  

                                                                                                Эмомалӣ РАҲМОН

   Таърихи ҳар халқу миллат бозгӯи фарҳангу тамаддуни ӯст. Миллати тамаддунофар онест, ки аз ҷумлаи фарзандони фарзонааш сару сарвару Пешвое ба майдони муборизаҳои дохилию хориҷӣ ба воя расонида тавонад, то ки дар ҳифзи дастовардҳои таърихии миллат ва тавсеаву иртиқои тамаддуни халқаш ба раванди таърих таъсири амиқе бирасонад.Маҳз ин гуна шахсиятҳои бузург ё худ лидеру чеҳраҳои маъруф қодиранд, ки дар раванди таърих инсонҳои раҳгуму парокандарӯзгорро дар ҳалли масоили печидаву мураккаби сиёсиву иқтисодӣ ва иҷтимоиву фарҳангӣ раҳнамоӣ карда, дар қалбу дидаи эшон шуълаи умед ба зиндагии шоиставу дурахшон ва пояндаро барафрӯзанд.

   Агар дар марҳалаи аввали давлату давлатдории тоҷикон чунин нақшро шоҳи одилу оқили таърихӣ Исмоили Сомонӣ бозида бошад, пас аз гузашти ҳазор соли дигари бедавлатиҳои мо тоҷикон Пешвою Асосгузори нахустин давлати муттамаркази тоҷикон дар ҷаҳон расман эътирофгардида, дар марҳалаи дуюми давлатдории ин миллати куҳанбунёд чунин нақшро маҳз дар саргаҳи истиқлолият нахустпрезиденти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон бозид, ки ба бахти халқу миллати мо тимсоли офтобест, ки таҳти ҳидоят ва роҳнамоиҳои мавсуф мо ба чунин  комёбиҳои бузурги сартосарӣ ноил гардидем ва худ шоҳиди бевоситаи он ба ҳисоб меравем, ки ҳамаи он рухдодҳоро бо чашми сар дидаему имрӯз аз он бо гузашти  андак вақт ифтихор менамоем.

   Лозим ба тазаккур аст, андеша ва садоқати азалии фарзонафарзанди миллати тоҷик дар симои шахсияти шинохта ва ва абармарди арсаи сиёсии ҷаҳон тавонист, ки дар ҳассостарин лаҳзаҳои басо ҳам душвори таърихӣ ин миллату ин давлати навбунёдро аз вартаи маҳву парокандагӣ наҷот бахшаду онро ба роҳи рост ҳидоят намояд.

   Марҳалаи тақдирсозу фаромӯшнопазир дар ҳаёти миллати тоҷик ин қал аз ҳама ба даст овардани Истиқлолияти давлатӣ ба ҳисоб меравад, ки он санаи мубораки 9-уми сентябри соли 1991-ро дар бар мегирад. Дар ин давра, яъне дар зарфи чоряк аср мо таҳти ҳидояту сарварии хирадмандонаи Президенти дӯстдоштаамон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба як идда созандагию бунёдкориҳо даст задем, ки ҳамаи онҳо ба шарофати ин абармарди арсаи сиёсат ба вуқуъ пайвастанд, ки  хотирмону ҷовидонӣ маҳсуб меёбанд.Зимнан бояд гуфт,ки чор ҳадафи асосии пешгирифтаи Сарвари маҳбуби кишвар: раҳоӣ аз бунбасти  коммуникатсионӣ, таъмини истиқлолияти энергетикию амнияти озуқаворӣ ва инчунин саноатикунонии босуръат мебошанд,ки имрӯзҳо марҳала ба марҳала феълан амалӣ гардида истодаанд.

   Айни замон Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва сиёсати пешгирифтаи Роҳбари давлати моро зиёда аз 150 кишвари олам расман эътироф кардаанд. Ҷумҳурии соҳибистиқлоли мо бо кишварҳои бешумор  Аҳдномаҳои дӯстӣ, ҳамкориҳои иқтисодӣ ва илмию фарҳангӣ баста, инчунин дар  аксар мамлакатҳои дунё намояндагиҳои дипломатии худро кушодааст. Ҳамзамон аъзои якчанд созмонҳои зиёди бонуфузи байналхалқӣ ба ҳисоб меравад.

   Тоҷикистони соҳибистиқлол имрӯз аъзои Созмони Милали Муттаҳид, ЮНЕСКО, Созмони Амнияту Ҳамкории Аврупо,Созмони ЭСКАТО, Созмони Умумиҷаҳонии Савдо,Созмони Умумиҷаҳонии Тандурустӣ, Созмони Ҳамкориҳои Шанхай, Созмони Паймони Аҳдномаи Дастаҷамъӣ ва ҳоказои дигар мебошад. Ҳамзамон дар кишварамон фаъолияти намояндагиҳои Бонки рушди Осиё, Фонди байналмилалии  асъор, Бонки Умумиҷаҳонӣ, Хазинаи Оғохон, Бунёди мадад-Фонди Сорос гувоҳи он аст, ки роҳи пешгирифтаи ислоҳоти иқтисодии миллиамон ва дастовардҳои иқтисодию фарҳангии он дар арсаи ҷаҳонӣ ҳамаҷониба ва пайваста дастгирӣ меёбанд. Аз ин лиҳоз, аксар кишварҳои  мутараққии олам ва ташкилотҳои бонуфузи байналмилалӣ ислоҳоти сиёсӣ ва иқтисодии моро низ пурра дастгирӣ ва ҷонибдорӣ менамоянд. Сиёсати дарҳои кушод ҳам имрӯз яке аз ҳадафҳои асосию пешгирифтаи роҳбари давлату Ҳукумати Тоҷикистон мебошад.

   Воқеан ҳар  гоҳе, ки ба гузаштаи начандон дур назар меафканем, пеши чашм симои марди хираду сиёсат, роҳбари Худодод ва нотакрор, абармарди дурандеш ва ғамхору дилсӯз муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон  падид меояд, ки пайваста бо талошу бедорхобиҳояш ба ин гуна дастовардҳою комёбиҳои муваффақонаи худ шуҳраи офоқ гардидааст. Ҳамаи ин аз баракати сулҳу салоҳ ҳамдигарфаҳмию муттаҳидӣ ва Ваҳдати миллӣ маншаъ мегиранд.

   Лозим ба тазаккур аст, ки пас аз ба даст овардани Истиқлолияти давлатӣ санаи 9-уми сентябри соли 1991ва имзои Созишномаи сулҳу ваҳдати миллӣ дар таърихи 27-уми июни соли 1997 ҳамагон ба Сарвар ва  поягузори ин ваҳдати деринтизору сартосарӣ, Президенти мамлакат, Ҷаноби Олӣ муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон шукронаву сипосгузорӣ менамоянд, ки  мардумро ба парастиши сулҳу ваҳдат ва муттаҳидию сарҷамъӣ ва дӯстию бародарӣ ҳидоят намуд.

Ба ин марди Худо, аз ҷону дил шукрона бояд кард,

Дуои давлату ҷонаш, ба ҳар як хона бояд кард.

Ҳама умр  эътирофи хизматаш, мардона бояд кард,

Ба роҳи сулҳ рафта, зиндагӣ аҳлона бояд кард.

Дигар такрори он айёми шум асло набояд кард,

                    Ватан обод бо ин раҳбари фарзона бояд кард.

   Агар мо ба дастовардҳои фарҳангии беназири кишвар ва ҷашнҳои дар давоми солҳои истиқлолият  таҳти сарварии Президенти муҳтараму арҷмандамон Эмомалӣ Раҳмон доир гардида назар афканем, мебинем ,ки теъдоди онҳо бениҳоят зиёданд. Бар замми ин бо дарназардошти нақши калидӣ доштани соҳаи маорифи миллӣ эълон доштани соли 2010-Соли маориф ва фарҳанги техникӣ, бунёду ба истифодадиҳии Китобхонаи миллӣ (соли 2012) дар арафаи Наврӯзи оламафрӯз туҳфаи  гаронбаҳо ба мардуми маърифатпарвари мо мебошанд. Ба истифодаи умум қарор додани Осорхонаи миллии Тоҷикистон (соли 2013), Кохи Наврӯз (соли 2014) гувоҳ аз фарҳангсолории ин халқи тамаддунбунёд ва роҳбари воқеан ҳам одилу хирадпеша доштанаш мебошад.

Агар умқан ба гузаштаи дур назар афканем ва ё ин ки ба роҳи тайкардаи ҷомеаи Тоҷикистон дар чоряк аср нигоҳ дӯзем бармало эҳсос менамоем, ки воқеъан ҳам бунёдкориҳои ду-се даҳсолаи охир ба мисли шоҳкориҳое мебошанд, ки дар шаклгирии фарҳанги миллии мо имрӯз ҷараёни тозаро касб намудаанд.

   Бунёди неругоҳҳои барқию обии “Сангтӯда-1” ва “Сангтӯда-2” ва сохтмони бузурги аср-НБО-и “Роғун”,роҳҳои оҳани паҳнбари Қӯрғонтеппа-Кӯлоб, роҳи байналмилалии Кӯлоб-Хоруғ-Кулма-Қароқурум,нақбҳои “Истиқлол”-у “Шаҳристон ” ва “Озодӣ”-ю “Хатлон”, инчунин бунёду азнавсозиҳо дар маркази пойтахти кишварамон, аз ҷумла сохтмонҳои осмонбӯсу боҳашаммати Қасри миллат, Боғи устод Рӯдакӣ, Амфитеатр, “Душанбе-плаза”, Китобхонаи миллӣ, Нишон ва Рамзи Тоҷикистон, Осорхонаи миллӣ, Боғи Парчами миллӣ, Кохҳои Сомон, Наврӯз, Наврӯзгоҳи пойтахт, таҷдиди “Боғи Ирам”-у Куруши Кабир ва боғи Садриддин Айниву Умари Хайём, чойхонаи “Хуррамшаҳр” дар ноҳияи Данғара ва иншоотҳои зиёди фарҳангию фароғатӣ дар вилоятҳои Хатлону Суғд, Бадахшон ва намои чойхонаи харбузашакли  водии Ҳисору ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ далел ва шаҳодати хизматҳои бемислу монанди ин шахсияти наҷиби таърихӣ ба ҳисоб мераванд, ки дар саҳифаҳои таърихи халқи тоҷик бо ҳуруфи заррину зарҳалин навишта хоҳанд шуд.

                Ватанро яктану ҷонем, бо Эмомалӣ Раҳмон!

               Чу дурре  ҳамчу як нурем, бо Эмомалӣ Раҳмон!

   Оре, Тоҷикистони соҳибистиқлол Пешвою раҳнамои худро дорад. Президенте, ки пайваста аз пайи ободии мулк,бунёдкориву созандагӣ, беҳбудии рӯзгори ҳамватанон буда,з абони модарияшро ба минбарҳои баланди ҷаҳон баровард, тоҷику Тоҷикистониёнро ба ҷаҳону ҷаҳониён чун миллати тамаддунофару бузургманишу озодазодагон муаррифӣ кард.Бо эъмори роҳу шоҳроҳҳо ва нақбу пулҳо мулкро аз бунбасти маҳдудиву сарбастагӣ ба ҷаҳони бекарон раҳнамун сохт, сохтмонҳои бузурги асрро оѓоз бахшид, симои пойтахтро ба куллӣ таѓйир дод.

Бояд зикр кард, ки таърихи тамаддуни башарӣ наметавонад он чиро сарфи назар намояд, ки асри XXI сиёсатмадори сатҳи ҷаҳониеро дар симоиСарвари тоҷикони ҷаҳон, Президенти мардумии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмонро ба дунё овард. Халқи тоҷик бо чунин абармарди миллат ифтихор дорад бо ӯ ба ҷодаи комёбиҳо устувор гом мегузоранд.

                                Пешвои миллати мо зинда бод,

                                Бахту тахташ то абад поянда бод!

 

Файзалӣ ҲАКИМОВ,

директори Институти зоология ва паразитологияи

Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон

 

 

                                                                                  

 

МЕРОСИ ХАТТИИ ҲАР МИЛЛАТЕ ГАНҶЕ БАРОИ ОМӮХТАН АСТ...

    Дар таърихи 23 - юми октябри соли 2020, соати 09:00 дар толори Маркази мероси хаттии назди Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Конференсияи байналмилалии илмӣ-амалӣ дар мавзӯи "Масъалаҳои муҳимми ҳифзу таҳқиқи мероси хаттии Тоҷикистон" баргузор мегардад.

      Дар ин ҳамоиши илмӣ масъалаҳои асосии нигаҳдорӣ ва таҳқиқи мероси хаттӣ, вазъи ҷамъоварӣ, мушкилот ва муаммои матншиносии осори Абулмаъонӣ Бедил ва авзоъ ва аҳволи баргардонии матнҳои гуногун аз қабили насх, шикаста ва ғайраҳо, баррасии илмии осори Ганҷинаи дастхатҳои ба номи А.М. Мирзоев ва нақши миниатуриё дар ороиши дастхатҳои нодир мавриди таҳқиқу баррасии олимони матншинос қарор мегирад.

     Бояд мутазаккир шуд, ки дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии ба номи А.М. Мирзоев бештар аз 5882 ҷилд нусхаи хаттӣ ва 6400 ҷилд китоби чопи сангӣ бо дарназардошти ҳукми дастнавис буданшон маҳфузанд ва то кунун фақат 3500 нусхаи он тавсифи илмӣ шуда, дар 10 ҷилд феҳрист бо забони русӣ интишор ёфтаанд.

    Мероси гаронбаҳои хаттии илмиву адабие, ки дар марказҳои нигаҳдорӣ ва омӯзиши мероси хаттӣ ҳифз мешаванд, ғолибан бо хатти шикаста ё худ элементҳои хатти шикастадор навишта шудаанд. Масалан, матни осори хаттии марбут ба Мирзо Абдулқодири Бедил маъруф ба Абулмаъонӣ чандин маротиб таҳия ва нашр шудааст, аммо бештари матни бо хатти шикаста навишта шудаву ҳанӯз ҳам аз ҷониби олимони бедилшинос таҳқиқи дуруст наёфтааст ва то имрӯз матни илмии интиқодии мероси Бедили Деҳлавӣ сурат нагирифтааст.

    Ҳанӯз ҳам нусхаҳои хаттии дастнависҳо ба таври қонеъкунанда омӯхта нашуда, боиси нигаронии ҳаводорону муҳаққиқони мероси хаттӣ мебошанд, чунки дастнависҳои маҳфузбуда аҳамияти бағоят бузурги илмӣ дошта, нақши муассир дар густариши ҳувияти фарҳангии миллати мо доранд.

     Авзои имрӯзаи дастнависҳоро ба инобат гирифта, масъулини Маркази мероси хаттии назди раёсати АМИТ пешниҳодҳои зайлро зарур медонад ба саъми ҳаводорони мутуни дастнавис бирасонад:

Мусоидат намудан ба ҷамъоварӣ ва нусхабардории мероси хаттии ниёгон, ва барои роҳандозӣ шудани ин ҳадаф фароҳам овардани шароити мусоид ҷиҳати таҷҳизонидани онҳо бо лавозимоти техникӣ;

Безаргардонии дастхатҳо, тармим ва ҷилдсозии онҳо;

Ҷилавгирӣ аз сиркату ғалаткориҳо дар мавриди таҳия ва нашри дастнависҳо;

Таъсис додани нашрияи чандинзабона таҳти унвони "Хатти ниёгон"...

    Ҳамаи онҳое, ки нисбат ба сарнавишти дастхатҳои маҳфузмонда бетараф нестанд, метавонанд дар ҳамоиши илмии мазкур ширкат бинмоянд... фақат бо риояи фосилаи иҷтимоӣ ва дигар дастурҳое, ки Созмони ҷаҳонии тандурустӣ ҷиҳати ҷилавгирӣ аз паҳншавии COVID - 19 дар миён гузоштааст...

 

 

 

 

 

НАҚШИ КОНСТИТУТСИЯИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР РАВАНДИ ТАШАККУЛИ ИЛМИ АСТРОФИЗИКАИ ТОҶИК

 Институти астрофизикаи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, кучаи Бухоро 22, шаҳри Душанбе 734042, тамос: 227-46-14, www.inastr.tj  

    Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон 6-уми ноябри соли 1994 аз рафти раъйпурсии умумихалқӣ қабул шудааст ва ба он се маротиба дар давоми 22 сол тавассути раъйпурсии умумихалқӣ тағйиру иловаҳо ворид карда шудаанд. Инкишофи нави давлатдории Тоҷикистон дар баробари қабул кардани Конститутсия марҳилаи нави таърихӣ оғоз ва ба амал омад. Халқи тоҷик ба дигаргуниҳои азиму сиёсиву ҳуқуқӣ, иқтисодиву иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва созандагиву бунёдкорӣ раҳнамо шуд.

    Конститутсия қисми ҷудонашавандаи ҷомеаи Тоҷикистон аст, ки дар инъикоси баробарҳуқуқӣ халқи тоҷикро дар арсаи ҷаҳонӣ ҳувайдо мекунад. Баробарҳуқуқӣ ва дустии  тамоми миллату халқиятҳоро эътироф кардан, ин масъулияти Тоҷикистон ҳам ба шумор меравад, чун Тоҷикистон ҳам давлати соҳибихтиер дар ҷомеаи ҷаҳон эътироф гардидааст.

   Дар моддаи якуми Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон оварда шудааст: Ҷумҳурии Тоҷикистон давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона мебошад. Моҳияти демократӣ, ҳуқуқбунедӣ, дунявӣ ва иҷтимоии давлат яке аз дастовардҳои муҳими халқи тоҷик дар роҳи интихоби ташакулёбии худ ба ҳисоб рафт. Маҳз ҳамин калимаҳои пурмазмун дар раванди рушди Тоҷикистони ҷавон саҳми муҳимеро бозид. Оғози марҳилаи муосири таърих ва Конститутсияи Тоҷикистон бо барҳам хурдани Иттиҳоди Шуравӣ, алоқаманд аст. Аввалин нишонаҳои баромадҳои демократҳои дунявии миллӣ аз Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон оғоз мегардад. Аз ин лиҳоз, мо бояд Конститутсияи худро ҳифз намуда ва бо тамоми ҳастии худ хизмат ба пеш орем.

   Дар даврони соҳибистиқлолии Тоҷикистон ва бо қабул шудани Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон Институти астрофизика Академияи миллии илмхои Тоҷикистон дар ин роҳ канор намонда, тадқиқотҳои илмии худро ҳамчун як идораи мустақили Тоҷикистон дар раванди ҷомеаи ҷаҳонӣ бурда истодааст.

   Аз даврони қабули Конститутсия натиҷаҳои муҳими илмӣ ба даст омадаанд, ки муаррифгари илми тоҷик ҳамчун аз давлати соҳибихтиёри Тоҷикистон муаррифӣ гардид.

   Институти астрофизикаи Академияи миллии илмҳои Тоxикистон маркази ягонаи илми астрофизика дар Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Ҳоло дар сохтори Институти  номбаргадида 3 расадхона - расадхонаи астрономии дар ноҳияи Ҳисор дар баландии 730 метр, Расадхонаи астрономии байналмилалии Санглох дар ноҳияи Данғара дар баландии 2300 метр ва  Расадхонаи 30-лагии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ноҳияи Мурғоби Вилояти Мухтори Куҳистони Бадахшон дар баландии 4350 метр фаъолият доранд.

   Мактабҳои машҳури Институт ба ду қисм тақсим шуда ба тадқиқотҳои ҷирмҳои хурди Системаи Офтобӣ машғул ҳастанд. Таҳлил ва натиҷаҳои илмии ин тадқиқот дар Институт ба таври муккамал ба роҳ монда шудааст. Солҳои охир дар чорчубаи лоиҳаҳое, ки аз тарафи буҷаи давлатӣ маблағгузорӣ карда мешаванд аз тарафи олимони Институт масъалаҳои зерин омўхта мешавад:

   Дар байни ҷирмҳои хурди Системаи Офтобӣ объектҳои эҳтимолан хатаровар барои Замин ҳастанд, яъне онҳо метавонанд ба Замин хело наздик шаванд. Институт хусусиятҳои физикию-динамикии онҳо ва пайдо намудани робитаҳои волидайнии онҳоро ва пайдоиши ҷирмҳоро меомўзад. Барои коркарди барномаҳо оид ба пешгирии бархурии ҷирмҳо бо Замин ва кам кардани оқибатҳои бархурии эҳтимолӣ маълумот оид ба хусусиятҳои физикию-динамикии объектҳои эҳтимолан хатаровар хело зарур мебошад. Бинобарин омўзиши ингуна объектҳо басо муҳим мебошад.

   Институт дар солҳои охир ба дастовардҳои арзандаи илмӣ ноил гашт. Натиҷаҳо оид ба ошкор намудани кометаҳои хомушшудаи байни астероидҳои ба Замин наздикшаванда тасдиқ мекунанд, ки шумораи кометаҳои хомушшуда дар байни астероидҳо 6 фоизро ташкил медиҳад. Нодир ва беҳамто будани ин натиҷаҳоро нашр гардидани онҳо дар маҷаллаҳои бонуфузи пешрафти тақризии байналмилалӣ исбот мекунад. Онҳо аҳамияти ҷиддии бунёдӣ ва амалии оянда доранд. Дастоварди дигари Институти астрофизикаи АМИТ ин  мушоҳидаҳои мунтазам дар расадхонаҳои астрономии Санглох ва Ҳисор ҳисоб кардан мумкин аст.  Барои мисол, пас аз барқарор кардани Расадхонаи Санглох солҳои 201-2020 зиёда аз 150 экспедитсияи корӣ ташкил карда, бо телескопи 1-метраи  Санглох мушоҳидаи 140 объекти кайҳонӣ – астероидҳо, кометаҳо, мушакҳо ва партовҳои кайҳонӣ ва ситораҳои фавқулнав гузаронида шуданд. Қисми мушоҳидаҳо ба тарзи муштарак ва базисӣ бо 7 расадхонаи Академияи илмҳои Россия ва Институти астрономияи Академияи илмҳои Словакия иҷро гардиданд. Дар натиҷа, мавқеъи аниқ, траектория, мадор, дурахшонӣ ва тағйироти он, андоза, даври гардиши ҷирмҳо муайан шуданд, инчунин мулоҳизаҳо оид ба таркиби объектҳо пешниҳод карда шуданд. Ҳангоми мониторинг чунин объектҳои ҳайратовар, ба монанди астероидҳои фаъол ва кометаҳои дар масофаҳои дур аз Офтоб фаъолбуда, зери тадқиқот гирифта шуданд ва барои онҳо маълумотҳои нахустин ба даст оварда шуданд. Натиҷаи мушоҳидаҳо дар базаи маълумотҳои ҷаҳонии MPC (Minor Planet Center, Маркази байналмилалии  тадқиқоти сайёраҳои хурд) дохил шуда, дастраси муассисаҳои астрономии ҷаҳон гардиданд. Инчунин, натиҷаҳои ба дастовардашуда фаврӣ аз тариқи васоитҳои ахбори умум (ВАУ) оммавӣ гардида, мақолаҳои илмӣ ба нашр супорида шуданд.

   Дар даврони соҳибихтиёрии давлати Тоҷикистон Институти астрофизика ҳамкориҳои берун аз кишварро васеъ ба роҳ мондааст. Ҳоло Институт бо 10 ташкилотҳои астрономии Академияи илмҳои Россия, Федератсияи Россия  ва 3 муассисаҳои илмии хориҷӣ дур ба мисли Институти астрономияи Академияи илмҳои Словакия ва Расадхонаи Синтзяни Академияи илмҳои Ҷумҳурии мардумии Чин фаъолияти зич дорад.    

   Бояд тазаккур дод, ки соли 2019  мушоҳидаҳои ситораҳои фавқулнав дар чорчубаи барномаи байналмилалӣ VSNET (Variable Star Network) бо ерии телескопи  Расадхонаи Санглох ба роҳ монда шуд. Мушоҳидаҳои муштараки ситораҳои фақулнав бо Расадхонаи астрофизикии Қрим ба амал меояд. Маврид ба зикр аст, ки мушоҳидаи ситораҳо дар расадхонаи Санглох дар даврони соҳибистиқлолии Тоҷикистон якумин бор ба роҳ монда шуд. Аз рўи мушоҳидаҳои гуногунранг ва  коркарди онҳо ноустуворӣ дар қурси фишурдаи ситораҳои  фавқулнав ба қайд гирифта шуд.  Ин натиҷа барои таҳлили таҳаввули ситораҳои мазкур хеле муҳим аст. Чунин мушоҳидаҳо барои тадқиқоти ҷараёнҳо вобаста бо ситораҳои  фавқулнав ҷидди мебошанд ва дар муаммои пайдоиши ситораҳо саҳм мегузоранд.

   Дар охир гуфтани ҳастем, ки Конститусияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун шиносномаи миллати тоҷик ба шумор рафта ва олимони илми астрономияи тоҷик маҳз аз номи Тоҷикистони соҳибистиқлол кор ва фаъолият менамояд ва ҳуқуқи муаррифгари илмӣ тоҷик мебошанд.

 

  Қоҳирова Г.И. директори Институти астрофизикаи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон,

  Раҳматуллоева Ф.Ҷ. котиби илмии Институти астрофизикаи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон

 

 

 

 

Масоили мубрами илмӣ- консептуалии баррасиша¬ванда дар Конференсияи байналмилалии илмии: «Хориқаи Ҳомид Маҳмудов дар бунёд ва пешрафти Театри миллии Тоҷикистон».

                                                                                                Барномаи илмӣ

7 ноябри соли 2020, соати 09: 30.

Макон: Маҷлисгоҳи Осорхонаи

миллии Тоҷикистон.

     Масоили мубрами илмӣ- консептуалии баррасиша­ванда дар Конференсияи байналмилалии илмии: «Хориқаи Ҳомид Маҳмудов дар бунёд ва пешрафти Театри миллии Тоҷикистон».

Мавзӯоти дар Конференсия баррасишаванда:

      Генезиси таърихии бунёди суннат ва меросбарӣ дар ҳунари театри Осиёи Марказӣ; ташаккули театри касбии миллӣ дар Осиёи Марказӣ (дар мисоли театри касбии миллии тоҷику ӯзбек).

      Нақши драматургия ва театри касбии русу аврупоӣ дар бунёди театри касбии миллии тоҷику ӯзбек (бо кору фаъолияти Ҳомид Маҳмудов). Фарогирии асосҳои маҳорати саҳнавӣ дар Студияи давлатии драмаи Институти маърифати ӯзбекии ба номи И.В. Сталин, театрҳои Вахтангов, Мейерхолд (1923-1927); Оғози донишу малака, ҳунарандӯзии Ҳомид Маҳмудов дар театрҳои ӯзбек, Ҳомид Маҳмудов ва бунёди театри касбии тоҷик, оркестри созҳои миллӣ (дар назди Радиои тоҷик, театрҳои ҷумҳурӣ). Театрҳои халқӣ, дастаҳои худфаъоли мусиқии ҷумҳурӣ.

Ҷараёни омӯзиши асосҳои санъати саҳнаороӣ, маҳорати актёрӣ «Системаи Станиславский», шиносоӣ бо эҷодиёти В.И.Немирович-Данченко, А. Я. Тоҳиров, Евг. Вахтангов, Вс. Мейерхолд, ҳайати омӯзгорон Р. Симонов, Л. Свердлин, О. Басова, Б. Захава Б. Щукин, В. Филиппов ва дигарон.

2

Театр ва драматургияи миллӣ. Театр ва ташаккули санъати саҳнаороии касбӣ (сценография).

Нақши Ҳомид Маҳмудов дар ташкилу тарбияи ходимони театрҳои касбӣ ва худфаъоли ҷумҳурӣ ва ғайра.

Нақшу таъсиргузории драматургияи русу аврупоӣ, озарию ӯзбек дар бунёди драматургия, театри касбии тоҷик (кори пурбори ташкилию эҷодии Ҳомид Маҳмудов чун роҳбару режисёри театр).

Ҳомид Маҳмудов ва ҳаёти театрии Ӯзбекистон; Ҳомид Маҳмуд – актёр ва режиссёри театри ӯзбек.

Бардошти эҷодии касбии Ҳомид Маҳмудов аз мактаби режиссураи русу ӯзбек (дар мисоли фаъолияти омӯзишию ҳунарии К.С. Станиславский, Вл.Ив. Немирович-Данченко, А.Я. Таирова, Вс. Мейерхолд, Евг. Вахтангов, Маҳмудхоҷа Беҳбудӣ ва дигарон).

Нақши Ҳомид Маҳмудов дар ҷалбу тарбияи устодони театрии касбии тоҷик (дар мисоли М. Қосимов, С. Тӯйбоева, А. Бурҳонов, Г. Бақоева, М. Зиёев, Ҳ. Шоймардонов, Н. Ғиёсов ва дигарон).

Ҳомид Маҳмудов, Миркарим Саидов, Султон Саидмуродов, Фатхулло Умаров (ташаккули драматургия ва санъати режиссураи миллӣ).

Ҳомид Маҳмудов ва ташаккули театрҳои касбии шаҳру вилоятии Тоҷикистону Ӯзбекистон (Бухоро, Самарқанд, Қаршӣ, Хуҷанд ва ғайра). Ҳомид Маҳмуд ва ташаккули театри касбии мусиқиву драмавӣ, мазҳакавӣ, опера ва балет.

Ҳомид Маҳмудов ва театрҳои халкии шаҳру навоҳии Тоҷикистон. Саҳми Ҳомид Маҳмудов дар рӯи кор омадани ансамбли касбии актёрии тоҷик. Вазъи имрӯзи драматургия ва театри тоҷик.

Суннати меросбарӣ ва сустшавии асолати ҳунари саҳнавӣ дар санъати саҳнаороии имрӯзӣ. Актёр, театр,

3

драматургия ва режиссураи касбии миллӣ (дирӯз ва имрӯз) ва амсоли ин.

Расми кушоду ҷараёнгирии Намоишгоҳи ҷумҳуриявӣ: «Театр – таърих ва замони ҳозира».

1. 09:30–09:35. Сухани пешкушоди Директори Осорхонаи миллии Тоҷикистон Абдувалӣ Шарифзода.

2. 09:35–09:40. Сухани табрикотии Вазири фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон Зулфия Давлатзода.

3. 09:40–10:00. Аз назар гузаронидани намоишгоҳи

ҷумҳуриявӣ: «Театр – таърих ва замони ҳозира».

Расми кушоду ҷараёнгирии Конференсияи

байналмилалии илмии «Хориқаи Ҳомид Маҳмудов дар бунёд ва пешрафти Театри миллии Тоҷикистон».

1. 10:00–10:05. Сухани ифтитоҳии Директори Осор­ хонаи миллии Тоҷикистон Абдувалӣ Шарифзода.

2. 10:05–10:10. Сухани пешкушоди Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Фарҳод Раҳимӣ.

3. 10:10–10:15. Сухани табрикотии Вазири фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикис- тон Зулфия Давлатзода.

4. 10:15–14:00. Барномаҳои илмӣ. Тасдиқи Қатънома. Модераторони Конференсия: профессорон Аскаралӣ Раҷабов, Саъдулло Раҳимов.

5. 12:00 –12:30. Кофе-брейк.

6. Забонҳои корӣ: тоҷикӣ, русӣ.

4

Иштирокдорони Конференcияи байналмилалии илмии: «Хориқаи Ҳомид Маҳмудов дар бунёд ва пешрафти Театри миллии Тоҷикистон» бахшида ба 120-солагии зодрӯзи асосгузору ислоҳотгари театри миллии касбии тоҷик, Ҳомид Маҳмудов ва Намоишгоҳи ҷумҳуриявӣ «Театр– таърих ва замони ҳозира». Макон: Осорхонаи миллии Тоҷикистон, 7 ноябри 2020, соати 9:30.

Фарҳод Раҳимӣ (Тоҷикистон)

Сироҷиддин Муҳриддин (Тоҷикистон)

Зулфия Давлатзода (Тоҷикистон)

Абдуҷаббор Раҳмонзода (Тоҷикистон)

Абдувалӣ Шарифзода (Тоҷикистон)

Мавсума Муинӣ (Тоҷикистон)

Обид Назариён (Тоҷикистон)

Мирзоолим Саидов (Тоҷикистон)

Қурбон Ғуломзода (Тоҷикистон)

Абдураҳмон Муҳаммад (Тоҷикистон)

Кораматулло Олимов (Тоҷикистон)

Насрулло Убайдулло (Тоҷикистон)

Баҳриниссо Қобилова (Тоҷикистон)

Аскаралӣ Раҷабов (Тоҷикистон)

Саъдулло Раҳимов (Тоҷикистон)

Мубина Маҳмудова (Тоҷикистон)

Муҳаммадраҳим Каримзода (Тоҷикистон)

Манзура Ҳасанова (Точикистон)

Лариса Додхудоева (Тоҷикистон)

Аслиддин Низомов (Тоҷикистон)

Муҳаммадулло Табаров (Тоҷикистон)

Давлатёр Шералиев (Точикистон)

Фозил Абдурашитов (Тоҷикистон)

Мирзо Муллоаҳмад (Тоҷикистон)

5

Ҷаҳонгир Низомов (Тоҷикистон)

Сӯҳроб Мирзоев (Тоҷикистон)

Игорь Семёнович Лякин-Фролов (Федератсияи Россия)

Эргаш Шоисматов (Ҷумҳурии Ӯзбекистон)

Дилфуза Раҳматуллоева (Ӯзбекистон)

Ато Аҳроров (Ӯзбекистон)

Баҳора Хуррамова (Ӯзбекистон)

Бахтишод Ғайбуллоев (Ӯзбекистон)

Ҷумъа Қуддус (Тоҷикистон)

Ҳасан Нурматзода (Тоҷикистон)

Ато Хоҷаев (Тоҷикистон)

Зафаршо Иброҳимзода (Тоҷикистон)

Фирдавсӣ Абдулхамид (Тоҷикистон)

Раҷабалӣ Хисаймов (Тоҷикистон)

Лутфулло Давлатов (Тоҷикистон)

Носир Ҳасан (Тоҷикистон)

Ибодулло Машраб (Тоҷикистон)

Ортиқ Қодир (Тоҷикистон)

Марями Исо (Тоҷикистон)

Дилбари Умар (Тоҷикистон)

Саодати Азиз (Тоҷикистон)

Муҳаммадҷон Шодӣ (Тоҷикистон)

Шавкат Халилов (Тоҷикистон)

Нурмуҳамад Амиршоҳӣ (Тоҷикистон)

Азимҷон Аминов (Тоҷикистон)

Акрам Ҳомидов (Тоҷикистон)

Ҳокима Маҳмудова (Тоҷикистон)

Муҳаббат Мансурхоҷаева (Тоҷикистон)

Баҳодур Маҳмудов (Тоҷикистон)

Шавкат Маҳмудов (Тоҷикистон)

Рустам Маҳмудов (Тоҷикистон)

Шӯҳрат Маҳмудов (Тоҷикистон)

Толиб Маҳмудов (Тоҷикистон)

6